Stok devir hızı neyi karşılaştırır?

Bu araç, seçilen dönemin satılan mal maliyetini aynı dönemdeki ortalama stok tutarına böler. Sonuç, stokun dönem boyunca kaç kez devredildiğini gösteren muhasebesel bir orandır. Tek tek ürünlerin depoya giriş ve çıkış zamanlarını ölçmez. Gerçekte her ürünün aynı sürede satıldığını da söylemez.

Burada satış cirosu değil, satılan mal maliyeti kullanılır. Çünkü stok tutarları da aynı maliyet esasına göre karşılaştırılmalıdır. Satış fiyatını maliyetle bölmek, marjı da oran içine katar ve farklı bir ölçü üretir.

Ortalama stok nasıl bulunuyor?

Bu sürüm dönem başı ve dönem sonu stokunu toplar, ikiye böler. Başlangıç 10.000 TL, dönem sonu 14.000 TL ise ortalama stok (10.000 + 14.000) / 2 = 12.000 TL’dir. Aynı dönemde satılan mal maliyeti 120.000 TL olduğunda devir hızı 120.000 / 12.000 = 10 çıkar.

Bu “10” bir yüzde değildir. Dönemin tamamı içinde on devirlik oran anlamına gelir. Dönem bir yıl değilse sonuç da yıllık devir diye adlandırılmamalıdır. Verilerin tarih aralığını oranla birlikte yazın.

Ortalama stokta kalma süresini okuyalım

İkinci hesap, dönem gün sayısının devir hızına bölünmesidir. Örnekte 365 günlük dönem ve 10 devir için 365 / 10 = 36,5 gün bulunur. Bu, kullanılan tutar ve ortalama yöntemine göre türetilmiş bir göstergedir; her ürünün 36,5 gün sonra satıldığının gözlemi değildir.

Aynı maliyet ve stok sayılarıyla dönem gününü 90 yazarsanız süre dokuz gün olur. Bu nedenle dönem günüyle maliyet tutarının kapsadığı zaman uyuşmalıdır. Bir yıllık maliyeti üç aylık gün sayısıyla birleştirmek yanlış yorumlanacak bir süre üretir.

Dönem başı ve sonu her şeyi göstermez

İki noktalı ortalama kolay hesaplanır, fakat dönem içindeki büyük değişimleri kaçırabilir. Mevsimlik stok yapan bir işletmenin başı ve sonu düşük, aradaki ayları yüksek olabilir. Böyle bir durumda bu araçtaki ortalama, ayrıntılı aylık veya günlük stok ortalamasından farklı çıkar.

Örneğin başta ve sonda 10.000 TL stok bulunması, yıl boyunca stokun hep 10.000 TL kaldığını kanıtlamaz. Bu form iki gözlemle çalıştığı için aradaki hareketleri tahmin etmez. Sonucu kullanırken ortalamanın “başlangıç–bitiş ortalaması” olduğunu açıkça belirtin.

Yüksek oran her zaman iyi mi?

Daha yüksek devir, aynı ortalama stokla daha fazla maliyet hacmi taşındığını gösterebilir. Fakat stok yetersizliği yüzünden satış kaçırılıyorsa yüksek oran tek başına başarı değildir. Düşük oran da hemen başarısızlık demek olmaz; ürün türü, tedarik süresi ve seçilen dönem birlikte değerlendirilir.

Bu araç ideal eşik veya sektör puanı vermez. Aynı işletmenin dönemlerini kıyaslayacaksanız stok değerleme yöntemi, ürün kapsamı ve tarih aralığını tutarlı tutun. Fiyat değişimleri tutarları etkileyebileceğinden yalnızca fiziksel hareket artmış gibi yorumlamak yanıltıcı olabilir.

Sıfır ve hatalı tutarlara dikkat

Dönem başı ve sonu stok birlikte sıfırsa ortalama sıfır olur ve devir oranı tanımlanamaz. Araç bu durumda sonuç üretmez. Sıfır satılan mal maliyeti, pozitif ortalama stokla birleştiğinde devir sıfırdır; süre hesabı ise sıfıra bölme nedeniyle tanımsızdır. Tanımsız süreyi sıfır gün diye okumayın.

Negatif maliyet veya stok bu sınırlı modele uygun değildir. İade, düzeltme veya muhasebe kaynaklı özel işaretler varsa önce verinin anlamını çözmek gerekir. Aracın bunları otomatik normalleştirmesini beklemeyin.

Son kontrol

Devir hızını ortalama stokla çarptığınızda satılan mal maliyetine dönmelisiniz. Süre tanımlıysa devirle süre çarpımı dönem gününü verir. Bu iki kontrolün yanında bütün tutarların aynı para biriminde ve aynı ürün grubuna ait olmasına bakın. Böylece hesap doğru görünse bile kapsam karışıklığından doğan önemli hatalar yakalanabilir.