Bir dersten 80 ve 90 aldığınızda ortalamanız her zaman 85 olmaz. İki değerlendirmenin etkisi aynıysa 85 doğrudur. İlk notun etkisi %40, ikincininki %60 ise sonuç 86 olur. Aradaki fark, 90 puanlık değerlendirmenin toplamda daha fazla söz sahibi olmasından kaynaklanır. Bu araç, notları ve her birinin etkisini ayrı kutulara yazarak bu ayrımı görmenizi sağlar.

Buradaki hesap genel bir ağırlıklı ortalamadır. Belirli bir okulun, sınıfın veya üniversitenin resmî not sistemini otomatik uygulamaz. Yazılıların nasıl gruplandığı, proje notunun etkisi, ayrı bir final alt sınırı ve geçme koşulları kurumdan öğrenilmelidir. Ekranda çıkan sayı, yazdığınız değerlere göre hesaplanan puandır; tek başına bir geçme kararı değildir.

Önce hangi soruya cevap aradığınızı seçin

İlk seçenek, elinizdeki notların ortalamasını bulur. Bütün sonuçlar belli olduğunda kullanabileceğiniz gibi yalnız belli olan notları karşılaştırmak için de kullanılabilir. İkinci durumda gördüğünüz ortalamayı bitmiş dönem sonucu olarak okumayın. Henüz verilmemiş bir sınavın etkisi, kalan dönemde ortalamayı değiştirebilir.

İkinci seçenek, belirlediğiniz hedef için kalan değerlendirmeden kaç puan gerektiğini bulur. Bunun için bilinen notları ve bu notların dönem sonucundaki yüzde etkilerini yazarsınız. Yüzdenin kullanılmayan bölümü tek bir kalan değerlendirme kabul edilir. Bu bölüm gerçekte birkaç sınavdan oluşuyorsa sonuç, onların kendi içindeki gerekli ağırlıklı ortalamasıdır; her sınavdan aynı puanı almak zorunda olduğunuz anlamına gelmez.

Not ile sonuca etkisi farklı bilgilerdir

Not, değerlendirmeden aldığınız puandır. Sonuca etki ise bu puanın toplamın ne kadarını belirlediğidir. Örneğin 80 not ve %40 etki, dönem sonucuna 32 puan katkı demektir: 80 × 40 ÷ 100 = 32. Burada 40 puan aldığınız söylenmiyor; 80 puanınızın yalnız %40'ı toplama taşınıyor.

İkinci not 90 ve etkisi %60 ise katkısı 54 puandır. İki katkı toplandığında 32 + 54 = 86 bulunur. Aracın sonuç tablosunda her satırın katkısı ayrı görünür. Böylece yüksek bir notun neden sonucu beklediğiniz kadar artırmadığını veya daha düşük bir notun neden güçlü bir etki yaptığını kontrol edebilirsiniz.

Yüzde ve göreli ağırlık seçenekleri

Dersin değerlendirme açıklamasında sınav %40, proje %60 yazıyorsa yüzde seçeneğini kullanın. Bu modda etkilerin toplamı 100 olmak zorundadır. Toplam 90 veya 110 yazıldığında araç kalan kısmı tahmin etmez, sizi düzeltmeniz gereken listeye yönlendirir. Bu kontrol, eksik bir değerlendirmeyi fark etmenize yardımcı olur.

Göreli ağırlıkta ise toplamın 100 olması gerekmez. İki değerlendirmeye 2 ve 3 yazarsanız ilkine toplam etkinin 2/5'i, ikincisine 3/5'i verilir. Bunlar sırasıyla %40 ve %60'tır. Aynı oranı 20 ve 30 yazarak da kurabilirsiniz. Bu yöntemde önemli olan sayıların büyüklüğü değil, birbirlerine oranlarıdır.

Bir notun iki kat etkili olması, o nota 2 puan ekleneceği anlamına gelmez. Ağırlık 2 olan not, ağırlık 1 olan nota göre toplamda iki kat pay alır. İki notun da etkisi aynıysa her ikisine 1 yazmak yeterlidir. Eşit ağırlıkta hesap, bildiğiniz normal aritmetik ortalamaya dönüşür.

İki notla adım adım ortalama örneği

İlk satıra not olarak 80, etki olarak 40 yazın. İkinci satıra 90 ve 60 yazın. Ortalama modunda yüzde seçeneği açık olsun. Hesapla düğmesine bastığınızda 86 puan görürsünüz. Tablo, ilk satırın 32, ikinci satırın 54 puan katkı yaptığını gösterir.

Bunu bir kontrol sorusuyla sınayabilirsiniz: Sonucun 80 ile 90 arasında olması gerekir. Ağırlıklar eksi olmadığı için ortalama, kullanılan en düşük ve en yüksek notun dışına çıkamaz. Sonuç 94 olsaydı bir not, etki veya işlem hatası aramak gerekirdi. 86'nın 90'a daha yakın olması da ikinci notun daha etkili olmasıyla uyumludur.

İki notu yer değiştirip etkilerini aynı satırlarda tutarsanız artık farklı bir senaryo kurarsınız. 90'a %40 ve 80'e %60 verilirse sonuç 84 olur. Ancak notu kendi etkisiyle birlikte başka satıra taşırsanız hesap değişmez. Satır sırasının değil, not ile etkisinin doğru eşleşmesinin önemi vardır.

Üç değerlendirme olduğunda hesap

Bir sınavdan 70, projeden 90 ve son değerlendirmeden 80 aldığınızı; etkilerin sırasıyla %30, %20 ve %50 olduğunu düşünün. Katkılar 21, 18 ve 40 puandır. Sonuç 79 olur. Yalnız 70, 90 ve 80'i toplayıp üçe bölmek 80 verir; fakat bu, farklı etkileri yok sayar.

Her satıra ayrı not eklemek, sonradan düzeltmeyi de kolaylaştırır. Proje puanınız 90 yerine 95 olarak açıklanırsa yalnız o kutuyu değiştirirsiniz. %20 etkili notun 5 puan yükselmesi toplamı 1 puan artırır. Yeni ortalama 80 olur. Böyle küçük bir karşılaştırma, hesabı baştan yapmadan değişikliğin beklenen yönünü anlamanıza yardımcı olur.

Henüz açıklanmayan notu sıfır yazmayın

Boş olan bir sonuç ile gerçekten alınmış 0 puan aynı şey değildir. Not 0 yazılıp etki verildiğinde bu satır hesaplamaya katılır ve ortalamayı düşürür. Henüz puanı belli olmayan değerlendirme için, tamamlanmış notların ortalaması modunda o satırı kaldırın. Kalan notu planlamak istiyorsanız hedef moduna geçin.

Etkiyi 0 yazmak da farklı bir tercihtir. Böyle bir satır liste içinde görünür ama ortalamaya katkı vermez. Bütün satırların etkisi 0 olursa ortalama hesaplanamaz, çünkü paylaşılacak bir toplam etki kalmaz. Araç bu durumu 0 puanlık bir sonuç olarak göstermeden açıklama verir.

Hedef 70 ise kalan not kaç olmalı?

İlk değerlendirmeniz 80 ve dönem sonucuna etkisi %40 olsun. Hedef modunda yalnız bu bilinen satırı yazın; hedefi 70 seçin. Bilinen katkı 32 puandır. Hedefe ulaşmak için dönem sonucunda 70 − 32 = 38 puan daha gerekir. Kalan değerlendirmenin etkisi %60'tır.

Kalan notun %60'ı 38 etmelidir. Bu nedenle 38 ÷ 0,60 = 63,333… bulunur. Kalan değerlendirmeden 63 alınırsa dönem sonucu 69,8 olur ve 70 hedefinin altında kalır. 64 alınırsa 70,4 olur. Notlar 1 puanlık adımlarla veriliyorsa araç, hedefe yeten ilk değer olarak 64'ü gösterir.

Buradaki yukarı tamamlama bir okul yönetmeliği değildir. Sizin seçtiğiniz not adımının matematiksel sonucudur. Kurum 0,01 puanlık not kullanıyorsa 63,34 yeterli olur; kesirli sonuç seçeneğinde ham gereksinimi görürsünüz. Dönem ortalamasının sonradan yuvarlanması, başka bir kuraldır ve bu araç tarafından varsayılmaz.

Hedefe artık ulaşılamıyorsa ne görünür?

Bilinen not 40, etkisi %60 ve hedef 75 olsun. Bu notun katkısı 24 puandır. Geriye %40 kalır. Eksik değerlendirmeden 100 alınsa bile en fazla 24 + 40 = 64 puana ulaşılır. Bu durumda 75 hedefi verilen koşullarla mümkün değildir.

Araç 127,5 puan gereksinimini normal bir yapılacak iş gibi sunmaz. Hedefe ulaşılamadığını belirtir, 100 alındığında ulaşılabilecek ortalamayı ayrıca gösterir. Bu sonuç telafi, bütünleme veya ek ödev hakkınız olmadığı anlamına gelmez. Böyle hakların bulunup bulunmadığı bu matematik modelinin değil, dersin koşullarının konusudur.

Hedef zaten karşılanmış olabilir

Bilinen katkınız hedefe eşit veya ondan büyükse hesap, kalan değerlendirmede puan bakımından 0 gereksinimi gösterir. Örneğin 90 notun etkisi %80 ise katkınız 72'dir. Hedef 70 olduğunda kalan %20'den gelecek pozitif puan hedefi daha da yükseltir.

Bu sonucu “Sınava girmeme gerek yok” şeklinde okumayın. Devamsızlık, sınava katılma ve finalden ayrı bir alt puan alma şartı bulunabilir. Araç yalnız toplam puan eşitsizliğini çözer. Puan hedefinin karşılanmasıyla dersin bütün koşullarının sağlanması aynı şey değildir.

Ondalıklı notlar ve işlem sırası

76,50 gibi bir not yazabilirsiniz; sayı kutusuna puan veya yüzde işareti eklemeniz gerekmez. Hazır listeniz varsa her satırda not ve etkiyi noktalı virgülle ayırarak yapıştırabilirsiniz. Ayrı kutularla kullanımda bu yazım düzenini öğrenmek zorunda değilsiniz. Bir satırdaki eksik bilgi, o satırda açıklanır.

Hesap, her katkıyı önce iki basamağa yuvarlayıp sonra toplamaz. Notların ve etkilerin verilen ondalık karşılıklarını kullanır; ortalama en sonunda gösterilir. Ekrandaki basamak sayısı, hesabın içinde ara değerlerin de aynı yerde kesildiği anlamına gelmez. Kesir gösterimi, yuvarlanmamış oranın ayrıca incelenebilmesini sağlar.

Grupların ortalaması ile bütün notların ortalaması aynı olmayabilir

Bazı değerlendirme düzenleri tek tek notlardan önce grup ortalaması ister. Örnek olarak iki sınavın 60 ve 80 olduğunu, bir projenin 100, dört katılım notunun da 100 olduğunu düşünün. Burada bir kurum kuralı vermiyoruz; farklı hesapların neden değiştiğini gösteren bir senaryo kuruyoruz.

Sınav grubu %50, proje grubu %25 ve katılım grubu %25 etkili kabul edilirse önce sınav ortalaması 70 bulunur. Diğer iki grup ortalaması 100'dür. Araca 70 ve 50; 100 ve 25; 100 ve 25 satırları yazılır. Sonuç 35 + 25 + 25 = 85 olur. Yedi notu eşit etkili sayıp doğrudan ortalamak ise 640 ÷ 7, yani yaklaşık 91,43 verir. Fark bir hesap hatası değil, farklı gruplama sonucudur. Yedi satırlık uzun listeyi otomatik olarak daha doğru kabul etmeyin; asıl ölçüt, uygulanacak yöntemle eşleşmesidir.

Ayrı bir sınav alt sınırı varsa iki koşulu birlikte düşünün

Bir ders için toplam hedefinizin 50 olduğunu, bilinen notunuzun 90 ve etkisinin %40 olduğunu varsayın. Toplama şimdiden 36 puan gelmiştir. Kalan %60 için gereken matematiksel not 14 ÷ 0,60 = 23,333… olur. Fakat dersin açıklamasında ayrıca kalan sınavdan en az 40 alınması gerektiği yazıyorsa, yalnız toplamı tamamlayan 23,333… yeterli değildir.

Bu örnekte iki koşulu birlikte sağlayan not en az 40'tır. O notla toplam 36 + 24 = 60 olur. Araç ayrı sınav şartını otomatik bilmez; bu yüzden ekranda görülen hedef hesabını kurumun diğer koşullarıyla birlikte değerlendirmek gerekir. Buradaki 40 ve 50, herhangi bir okulun güncel sınırları değil, koşulların birbirinden nasıl ayrıldığını gösteren örnek sayılardır.

Aynı notlar için iki senaryoyu karşılaştırma

80 ve 90 notlarının etkilerini değiştirerek hesabın davranışını inceleyebilirsiniz. Eşit etkide sonuç 85, ilk not %40 etkideyken 86, ilk not %70 etkideyken 83'tür. Daha düşük notun payı arttıkça ortalama düşer. Böyle bir karşılaştırma hatalı yazılmış yüzdeyi fark ettirebilir; ancak gerçekte uygulanacak ağırlıkları istediğiniz sonuca ulaşmak için değiştiremezsiniz. Asıl hesapta dersin önceden açıklanmış değerlendirme payları kullanılmalıdır.

Sonucu kullanmadan önce son kontrol

Önce notların aynı ölçekle verildiğine bakın: Bu araç 100 üzerinden puan ister. Sonra etkilerin dersin değerlendirme açıklamasıyla uyumunu kontrol edin. Yüzde seçtiyseniz toplam 100 olmalı; hedef modundaysanız bilinen payların toplamı 100'den küçük kalmalıdır. Notları kendi etkileriyle eşleştirdiğinizden emin olun.

Son olarak hesabın cevapladığı soruyu yeniden okuyun. “Yazdığım notların ortalaması” ile “Dönem sonunda kaç alırım?” her zaman aynı soru değildir. Bu ayrım korunursa araç yalnız bir sayı vermekle kalmaz; hangi notun sonucu ne kadar değiştireceğini anlaşılır biçimde gösteren bir planlama yardımcısına dönüşür.

Örnek kutulardaki notlar size ait kayıtlar değildir; kendi bilgilerinizi yazmadan bu sonuçları kişisel notunuz olarak kullanmayın.