Serbest Meslek Makbuzu Senaryosu: Brüt Hizmet, KDV, Stopaj ve Tahsilat

Bu araç, belirlediğiniz brüt hizmet bedeline iki bağımsız yüzde uygular. İlk yüzdeyle KDV tutarını bulur, ikinci yüzdeyle stopaj tutarını hesaplar. Ardından brüt hizmet bedeline KDV’yi ekler ve stopajı çıkarır. Ana sonuç bu senaryonun tahsilatıdır. Başlangıç örneğinde 10.000 TL brüt, örnek yüzde 20 KDV ve örnek yüzde 20 stopaj bulunur. İki tutar da 2.000 TL olduğundan tahsilat yine 10.000 TL çıkar. Eşitlik, KDV veya stopajın hesaplanmadığı anlamına gelmez; eşit büyüklükteki iki bileşen toplamdaki etkilerini dengeler.

Oranları siz belirlersiniz. Hazır görünen iki yüzde 20 değeri kullanım örneğidir; belirli bir meslek, hizmet, müşteri veya tarih için geçerli vergi oranı olarak seçilmemiştir. Hesaplama belge oluşturmaz ve kişisel vergi yükümlülüğünü belirlemez. Sonucu okurken brüt bedel, KDV, stopaj ve tahsilatın farklı kavramlar olduğunu koruyun. Birinin yerine diğerini girmeniz, aynı işlemi farklı yoldan çözmek yerine başka bir senaryo kurar.

Brüt hizmet bedeli, bu modelde KDV eklenmeden ve stopaj çıkarılmadan önceki tabandır. Elinizde yalnız banka hesabına geçen tutar varsa onu buraya brüt gibi yazmak doğru karşılaştırma kurmaz. Örneğin banka tahsilatının 9.000 TL olması, brüt hizmetin de 9.000 TL olduğunu göstermez. Brütü ayrıca bildiğiniz senaryolarda bu aracı kullanın; burada net tahsilattan brüte otomatik ters çözüm yapılmaz. Tutar alanı sıfır ile 1 trilyon TL arasında çalışır ve mevcut lira ile kuruş doğrulamasını korur.

Girişe yalnız sayıyı yazın; TL işareti veya açıklama eklemeyin. Ondalık kısmı virgülle ayırabilirsiniz: 12500,50 örneğinde brüt hizmet 12.500,50 TL’dir. Farklı para birimlerini aynı alanda birleştirmeyin. Birden fazla hizmeti topluyorsanız iki oranın da aynı toplam için kullanılmasına dayanan varsayımınızı ayrıca belirleyin. Araç, bir belgedeki kalemlerin hukuken hangi matraha girdiğini incelemez; girdiğiniz brüt bedeli iki aritmetik işlemin ortak tabanı kabul eder.

KDV alanında yüzde olarak kullanmak istediğiniz sayıyı girin. Yüzde 20 için 20, yüzde 7,5 için 7,5 yazılır. Oran önce yüze bölünür; oluşan çarpan brüt hizmet bedeliyle çarpılır. Brüt 1.000 TL ve örnek yüzde 10 için KDV 100 TL’dir. Bu adımın hesabında stopaj oranı kullanılmaz. Stopajı değiştirmeniz, aynı brüt ve KDV oranı korunduğu sürece KDV tutarını değiştirmez.

Alan sıfır ile yüzde 100 arasındaki sayıları ve mevcut dört ondalık basamak doğrulamasını korur. Bu geniş aralık matematiksel senaryo içindir; içindeki her oran bir hizmete uygulanabilen resmî oran değildir. Yüzde sıfır girişi KDV bileşenini aritmetik olarak sıfır yapar. Bu seçim, hizmetin KDV’den istisna olduğunu veya işlem için sıfır oran kullanılması gerektiğini doğrulamaz. Oranı belirlerken işlem hakkındaki bilgilerinizle bu aracın yalnız sayı işlediğini ayrı tutun.

Stopaj da brüt hizmet bedelinin girilen yüzdesi olarak hesaplanır. Brüt 1.000 TL ve örnek yüzde 20 için stopaj 200 TL olur. Aynı senaryoda KDV yüzde 10 ise KDV dahil toplam 1.100 TL’dir; stopaj bu 1.100 TL üzerinden yeniden hesaplanmaz. Aksi halde 220 TL bulunur ve burada kurulan ortak taban modeli değişmiş olur. KDV oranıyla stopaj oranının eşit olması gerekmez; iki alan farklı amaçlarla ayrı tutulur.

Bu sayfadaki stopaj, KDV tutarından bir pay ayıran KDV tevkifatıyla aynı hesap değildir. Araçta KDV tevkifat payı bulunmaz. Stopaj alanına yazdığınız yüzde, doğrudan brüt hizmet bedeline uygulanır. Alıcının kesinti yapması gerekip gerekmediği veya sizin durumunuzda hangi oranın kullanılacağı belirlenmez. Alanın yüzde sıfır ile yüzde 100 arasında giriş kabul etmesi, seçilen sayının işlem için hukuken uygun olduğunu göstermez.

Brüt hizmete G, kullanıcı KDV yüzdesine v ve kullanıcı stopaj yüzdesine s diyelim. KDV, G × v / 100; stopaj, G × s / 100 olur. Tahsilat ise G + KDV − stopaj biçiminde bulunur. İki oran da aynı G üzerinde çalıştığı için tahsilat G × (1 + v / 100 − s / 100) olarak da yazılabilir. Sonuçlardaki tahsilat çarpanı bu son parantezi gösterir; ek bir ücret veya vergi değildir.

Örneğin 1.000 TL brüt, örnek yüzde 10 KDV ve örnek yüzde 20 stopaj için çarpan 0,9’dur. KDV 100 TL, stopaj 200 TL, tahsilat 900 TL çıkar. Tahsilatın brütten düşük olması, bu aritmetik senaryoda kesintinin eklenen KDV’den büyük olmasındandır. KDV yüzdesi stopaj yüzdesinden büyükse tahsilat brütü aşar; yüzdeler eşitse tahsilat brüte eşit olur. Bu karşılaştırmalar oranların hukuki uygulanabilirliği hakkında karar vermez.

Sonuçlarda “Net hizmet · KDV hariç” satırı da bulunur. Bu satır brüt hizmetten yalnız stopajın çıkarılmasıdır. Tahsilat ise buna KDV’nin eklenmiş halidir. Başlangıç örneğinde net hizmet 8.000 TL, KDV 2.000 TL ve tahsilat 10.000 TL’dir. Dolayısıyla burada net hizmet ile tahsilat aynı tutar değildir. “Net” kelimesini tek başına kullanmak yerine hangi bileşenlerin dahil olduğunu belirtmek, tutarları başka bir kayıtla karşılaştırırken anlam kaymasını önler.

Net hizmet satırı kâr hesabı da değildir. Hizmetin giderleri, başka vergiler, komisyonlar, önceki dönem mahsupları veya yıllık gelir vergisi bu tutardan çıkarılmaz. Tahsilatın tamamının harcanabilir kazanç olduğu sonucu da kurulmaz. Bu araçta görülen rakamlar, üç girdinin oluşturduğu sınırlı aritmetik dökümdür. Gerçek işlemdeki belge, banka kaydı veya başka bir hesap farklı bileşenler taşıyorsa yalnız son tutarları eşleştirmek yeterli olmaz; önce her kaydın kapsamını belirleyin.

Kesin tutarlar için tahsilat + stopaj = brüt hizmet + KDV eşitliği korunur. Tahsilattan çıkarılmış stopajı geri eklediğinizde, stopaj öncesi KDV dahil toplama dönersiniz. Bu ilişki, bileşenleri doğru adlarla yan yana okumanıza yardımcı olur. Başlangıç örneğinde 10.000 + 2.000 = 10.000 + 2.000 TL’dir. Oranları farklı örnekte ise 900 + 200 = 1.000 + 100 TL olur. Her iki taraf 1.100 TL’dir.

Eşitlik hesaplama kimliğidir; belge onayı veya vergi uygunluk testi değildir. İki oranı yanlış seçseniz bile aynı formüller kendi içinde bu eşitliği sağlayabilir. Bu nedenle kontrolü iki aşamada düşünün: önce girdilerin neyi temsil ettiğini açıklayın, sonra aritmetik ilişkiyi okuyun. Araç, oranların brüte bağımsız uygulanmasını ve kesin tutarlar arasındaki ilişkiyi gösterir. Bir hizmetin hukuki niteliğini veya oran seçiminin doğruluğunu yalnız sayısal dengeden çıkarmayın.

KDV ve stopaj, ana tahsilat kurulmadan önce kuruşa yuvarlanmaz. Kabul edilen sayıların normalize ondalık yazımı kesin kesirlere dönüştürülür. Çarpma, toplama ve çıkarma bu kesirlerle yapılır. Böylece küçük bir KDV veya stopajın ayrı kuruş görünümünde sıfır olması, kesin tahsilat hesabından silinmesine yol açmaz. Örneğin 0,01 TL brüt, örnek yüzde 50 KDV ve örnek yüzde 25 stopaj için KDV 0,005 TL, stopaj 0,0025 TL, tahsilat 0,0125 TL’dir.

Kesin kesir satırları, kısa görünümün arkasındaki değerleri açar. Aynı küçük örnekte KDV 1/200 TL, stopaj 1/400 TL ve tahsilat 1/80 TL olarak yer alır. Kesirlerin paydalarının farklı olması bir uyuşmazlık değildir; tutarların tam oranlarını ifade eder. Girişin sayıya dönüşmesinden önce kaybolmuş ilave basamaklar ise sonradan yeniden oluşturulamaz. Kesinlik açıklaması, araç tarafından kabul edilmiş sayısal temele aittir; sınırsız uzunlukta özgün giriş metninin bütünüyle saklandığı anlamına gelmez.

Her tutarın kuruş görünümü kendi kesin değerinden hazırlanır. En yakın kuruş kullanılır; tam yarım kuruşta yukarı gidilir. Küçük örnekte 0,005 TL KDV 0,01 TL, 0,0025 TL stopaj 0,00 TL ve 0,0125 TL tahsilat 0,01 TL görünür. KDV dahil kesin toplam 0,015 TL olduğundan onun ayrı kuruş görünümü 0,02 TL olur. Bu satırlar, kesin hesabın yerine geçen yeni ara girdiler değildir.

Bu gösterim kuralı e-SMM, beyan veya ödeme sisteminin kullandığı yuvarlama kuralı olarak sunulmaz. Ayrı yuvarlanan bileşenlerin toplamıyla, kesin toplamın yuvarlanmış görünümü aynı çıkmayabilir. Özellikle küçük tutarlarda bir kuruşluk farklılık görünür hale gelir. Rakamları eşitlemek için KDV’yi, stopajı veya tahsilatı sessizce değiştirmek yerine kesin tutarları ve her satırın ayrı kuruşunu birlikte inceleyin. “0,00 TL” yazan bir görünümün gerçekten sıfır mı yoksa küçük pozitif değer mi olduğunu kesin satırdan ayırabilirsiniz.

“Ayrı kuruş toplamları farkı” satırı iki tarafı karşılaştırır: tahsilatın kuruş görünümü ile stopajın kuruş görünümü toplanır; bundan brütün kuruş görünümü ile KDV’nin kuruş görünümü toplamı çıkarılır. Sonucun negatif olması ilk toplamın daha küçük, pozitif olması daha büyük olduğunu gösterir. Bu fark ilave kesinti, vergi, iade veya ödenmesi gereken düzeltme tutarı değildir. Yalnız ayrı gösterimlerin nasıl toplandığını açıklar.

0,01 TL brüt, örnek yüzde 50 KDV ve örnek yüzde 25 stopaj senaryosunda ilk taraf 0,01 + 0,00 = 0,01 TL, ikinci taraf 0,01 + 0,01 = 0,02 TL olur. Fark −0,01 TL’dir. Buna rağmen kesin tutarlar 0,0125 + 0,0025 = 0,01 + 0,005 eşitliğini sağlar. Ayrı kuruş toplamlarının eşit çıkması da bütün kesin tutarların tam kuruş olduğu anlamına gelmez; bazı yuvarlama etkileri birbirini dengeleyebilir.

Brüt tam sıfırsa iki vergi bileşeni ve tahsilat tam sıfırdır. Brüt pozitif, KDV oranı sıfır ve stopaj oranı yüzde 100 olduğunda ise tahsilat tam sıfır olabilir; brüt ve stopaj pozitif kalır. Bu iki durum farklıdır. Oranların sıfır olması da ilgili bileşenin sıfır olmasına yol açar. Araç bu sayı durumlarını hukuki istisna veya işlem bulunmadığı şeklinde yorumlamaz. Yüzde 100, yalnız alanın matematiksel üst sınırıdır.

Çok küçük pozitif değerler kısa görünümde bilimsel yazımla gösterilebilir. Sayısal temsilin altında kalan pozitif bileşenler metin ve kesin kesirle korunur; gerçek sıfır gibi sunulmaz. Büyük tutarlarda ise kısa gösterim en fazla 12 anlamlı basamak kullanır. Bu yüzden toplamın son basamaklarını karşılaştırmak için yalnız kısa sonuca bakmayın; kesin kesri ve ayrı kuruş görünümünü birlikte okuyun. Yaklaşık işareti, görünümün kısaltıldığını anlatır ve hesaplamanın girdilerini değiştirmez.

Önce brütü sabit bırakıp tek oranı değiştirin. Böylece KDV’deki değişimin tahsilata ekleme, stopajdaki değişimin tahsilattan çıkarma yönünde çalıştığını izleyebilirsiniz. Brüt iki katına çıktığında oranlar aynı kalırsa bütün kesin parasal tutarlar iki katına çıkar. Ayrı kuruş görünümleri ise doğrusal ilişkiyi her küçük örnekte aynı biçimde göstermeyebilir; yarım kuruş çevresindeki yuvarlama nedeniyle bu satırları kesin hesapla karıştırmayın.

Başka bir kayıtla karşılaştırırken ortak brütü, iki yüzdeyi, para birimini ve dahil edilen bileşenleri yan yana yazın. Başka hesapta KDV tevkifatı, masraf veya farklı bir matrah varsa yalnız son rakamın farklı çıkması bu araçtaki formülün yanlış olduğunu göstermez. Önce modellerin aynı işlemi temsil edip etmediğini inceleyin. Sayfada bulunan örnekler alanlara yüklenebilir; kendi senaryonuza dönerken örnek oranların seçili kalmadığını ve brütün doğru bilgiyi temsil ettiğini tekrar okuyun.

Bu sayfada belge numarası, müşteri kimliği, hizmet açıklaması, düzenleme tarihi veya imza alanı yoktur. Sonuç bir serbest meslek makbuzu ya da e-SMM değildir; belge hazırlanmaz, imzalanmaz ve gönderilmez. Ayrıca beyanname, tahakkuk, mahsup veya ödeme işlemi oluşturulmaz. Hesap, bir hizmet bedelinin seçilmiş iki oran altında nasıl ayrıldığını anlamanıza yardım eder. Gerçek işlemdeki yükümlülükler, burada istenmeyen ek bilgilere ve geçerli düzenlemelere bağlıdır.

GİB’in 21 Şubat 2019 tarihli e-SMM açıklaması, brüt ücret, net ücret ve net tahsilatın ayrı başlangıçlar olabildiğini gösteren terim kaynağı olarak incelenmiştir. Açıklamadaki tarihsel örnek oranlar buraya taşınmamıştır; buradaki iki yüzde 20 yalnız bağımsız aritmetik örneklerdir. Yüzde çarpımının matematik temeli için OpenStax’ın yüzde denklemleri bölümü incelenmiştir. Bu sayfanın TL örnekleri ve yuvarlama karşılaştırmaları ayrıca kurulmuştur; resmî portalın kapsamı veya belge işlemleri burada uygulanmaz.