Tarihleri yalnızca sayarak ortalamayın
İki ödemeniz olduğunu düşünün: birincisi 1.000 TL, ikincisi 3.000 TL. Büyük ödemenin vadesi daha ilerideyse ortalama vadenin de o tarihe daha yakın olması beklenir. İki tarihin tam ortasını almak, ödemelerin eşit büyüklükte olduğunu varsaymak olur. Tutar ağırlıklı ortalama vade, her tarihin toplam içindeki etkisini ödeme tutarına göre belirler.
Bu araç farklı vadeleri tek bir özet tarihte toplar. Hesapta takvim günleri ve aynı para birimindeki pozitif tutarlar kullanılır. Sonuç bir faiz, iskonto, yasal erteleme veya borç yeniden yapılandırma kararı değildir. Gerçek ödeme yükümlülüklerini kendiliğinden değiştirmez. Amacı, verdiğiniz ödeme listesinin ağırlıklı zaman merkezini hesaplamak ve hesabın nasıl oluştuğunu görünür kılmaktır.
Referans tarih ne işe yarar?
Bir tarihi başka bir tarihle çarpmak yerine önce tarihler gün farkına çevrilir. Referans tarih, bu farkları ölçmek için seçtiğiniz ortak başlangıçtır. Örneğin 1 Ocak 2026 referans alınırsa 11 Ocak 10 gün, 31 Ocak 30 gün sonradır. Bu sayılar daha sonra tutarlarla çarpılarak ağırlıklandırılır.
Referans tarihin bütün ödemelerden önce olması şart değildir. Daha geç bir tarih seçerseniz bazı gün farkları negatif çıkar. Negatif fark ödeme tutarının negatif olduğu anlamına gelmez; vadenin referanstan önce kaldığını söyler. Aynı ödeme listesinde referansı değiştirmek nihai ortalama tarihi değiştirmemelidir. Bu sürümün yarım gün yuvarlaması da bu özelliği koruyacak biçimde sonraki takvim gününü seçer.
Ödeme satırlarını nasıl girmelisiniz?
Her satırda önce yıl-ay-gün biçiminde vade, sonra noktalı virgül ve tutar yazılır. Örneğin 2026-01-11; 1000 satırı, 11 Ocak 2026 vadeli 1.000 TL'yi ifade eder. Bir sonraki ödemeyi yeni satıra yazın. Tarihlerde ay ve gün yer değiştirmemelidir; 2026-03-04, 4 Mart 2026 anlamına gelir.
Tutarların tamamı aynı para biriminde ve aynı kapsamda olmalıdır. Bir faturada kalan borcu, diğerinde ilk düzenlenen toplamı kullanmak tutarsız ağırlıklar oluşturabilir. Hangi tutarı ortalamak istediğinizi baştan belirleyin. Bu form her satırın niteliğini, ödenmiş bölümünü veya fatura şartını okuyamaz; sizin girdiğiniz pozitif tutarı olduğu gibi ağırlık kabul eder.
Temel formülü dört adımda kurun
Her ödeme için tutarla referanstan gün farkını çarpın. Bu çarpımları toplayın. Ardından toplamı bütün ödeme tutarlarının toplamına bölün. Elde edilen sayı ağırlıklı ortalama gün farkıdır. Son olarak bu farkı referans tarihe ekleyerek ortalama tarih bulunur. Günde kesir varsa ekranda hem kesirli fark hem seçilen tam tarih gösterilir.
Simgelerle yazarsak tᵢ ödeme tutarı, gᵢ gün farkı olmak üzere ortalama gün Σ(tᵢ × gᵢ) / Σtᵢ olur. Payda ödeme adedi değil, toplam tutardır. Paydadaki bu ayrım önemlidir: tutarları çarptıktan sonra ödeme sayısına bölmek aynı büyüklükte bir sonuç vermez. Birim kontrolünde pay TL-gün, payda TL olduğundan bölüm gün çıkar.
İki ödemeli örneği birlikte çözün
Referans 1 Ocak 2026; ilk ödeme 11 Ocak'ta 1.000 TL, ikinci ödeme 31 Ocak'ta 3.000 TL olsun. Gün farkları sırasıyla 10 ve 30'dur. İlk satırın ağırlıklı katkısı 1.000 × 10 = 10.000 TL-gün, ikinci satırın katkısı 3.000 × 30 = 90.000 TL-gündür. Toplam ağırlıklı değer 100.000, toplam ödeme 4.000 TL olur.
Bölme işlemi 100.000/4.000 = 25 gün verir. Referans olan 1 Ocak'a 25 gün eklenince 26 Ocak 2026 bulunur. Sonucun 11 ve 31 Ocak arasında ve büyük tutarın tarihine daha yakın olması mantıklıdır. İki tarihin basit ortası 21 Ocak olurdu; ancak bu örnekte tutarlar eşit olmadığı için o tarih ağırlıklı ortalamayı vermez.
Tutarları ters çevirirseniz ne değişir?
Bu kez 11 Ocak'ta 3.000 TL, 31 Ocak'ta 1.000 TL olduğunu varsayın. Ağırlıklı toplam 3.000 × 10 + 1.000 × 30 = 60.000 TL-gün olur. Toplam tutar yine 4.000 TL'dir. Ortalama fark 60.000/4.000 = 15 gün, tarih ise 16 Ocak 2026 çıkar. Toplam borç değişmemiştir, fakat zaman dağılımı değişmiştir.
Bu karşılaştırma ortalama vadenin neden yalnızca “kaç para var?” sorusunu cevaplamadığını gösterir. Aynı toplam tutar ve aynı iki vade, farklı ağırlıklarla farklı ortalama tarih üretebilir. Ödeme listesini karşılaştırırken toplam tutarı ve ağırlıklı tarihi birlikte inceleyin. Birinin aynı olması, diğerinin de aynı olacağı anlamına gelmez.
Eşit tutarlarda orta tarih
İki ödeme de 2.000 TL olsaydı ağırlıklı fark (2.000 × 10 + 2.000 × 30)/4.000 = 20 gün olurdu. Ortalama tarih 21 Ocak 2026 çıkar. Bu özel durumda iki tarihin tam ortasıyla tutar ağırlıklı ortalama aynı olur. Eşit ağırlıklar sadeleştiği için geriye gün farklarının aritmetik ortalaması kalır.
Üç veya daha fazla eşit tutarda da tarihlerin gün sayılarını aritmetik olarak ortalayabilirsiniz. Ancak takvimde yazılı gün numaralarını doğrudan toplamayın. 31 Ocak ile 1 Şubat yan yana tarihlerdir; 31 ve 1 sayılarının ortalaması bunu anlatmaz. Önce ortak referansa göre gerçek gün farklarını bulmak, ay ve yıl geçişlerini doğru ele alır.
Üç ödemeli ve küsuratlı bir örnek
1 Ocak 2026 referansıyla 6 Ocak'ta 500 TL, 16 Ocak'ta 1.500 TL ve 31 Ocak'ta 2.000 TL olsun. Gün farkları 5, 15 ve 30'dur. Ağırlıklı çarpımlar 2.500, 22.500 ve 60.000 TL-gün eder. Toplam 85.000 TL-gün, toplam tutar 4.000 TL'dir. Ortalama fark 85.000/4.000 = 21,25 gün çıkar.
Kesirli tarih 22 Ocak gününün başlangıcından çeyrek gün sonrasına karşılık gelir; ancak bu araç saatli ödeme taahhüdü üretmez. En yakın tam takvim gününü seçerek 22 Ocak 2026 gösterir. Sonuç panelindeki 21,25 günlük değer kaybolmaz; yuvarlama bilgisini ayrıca görürsünüz. Böylece seçilen tarihle hesaplanan ortalamanın tam olarak aynı hassasiyette olmadığını anlayabilirsiniz.
Yarım gün nasıl yuvarlanır?
İki eşit ödeme 1 ve 2 Ocak'taysa ortalama bu iki günün tam ortasıdır. Tam gün gösterimi için bu sürüm sonraki takvim gününü, yani 2 Ocak'ı seçer. Kural, referans tarihten ileri veya geri olmanıza göre yön değiştirmez. Referans 10 Ocak seçilse de aynı ödeme listesinin sonucu yine 2 Ocak olmalıdır.
Bu kural aracın açık gösterim tercihidir; bütün sözleşmeler veya başka yazılımlar aynı kuralı kullanmak zorunda değildir. Bazı sistemler aşağı, yukarı veya farklı bağlayıcı kurallarla yuvarlayabilir. Karşılaştırma yaparken önce kesirli ortalama gün farkını ve referansı kontrol edin. Tek günlük farkın nedeni bazen farklı ödeme değil, farklı yuvarlama yöntemidir.
Referansı değiştirerek bağımsız kontrol
İlk örneğin referansını 1 Ocak yerine 21 Ocak yapalım. 11 Ocak için gün farkı −10, 31 Ocak için +10 olur. Ağırlıklı ortalama (1.000 × −10 + 3.000 × 10)/4.000 = 5 gündür. 21 Ocak'a beş gün eklenince yine 26 Ocak 2026 bulunur. Negatif günler hesabı bozmaz; ortak eksendeki farklı konumları temsil eder.
Referans bir gün ileri taşınırsa bütün farklar bir gün azalır ve ortalama fark da bir gün azalır. Son tarihte referansa ekleme yapıldığı için iki değişim birbirini götürür. Bu ilişki, gün farkı hesabındaki hataları yakalamak için güçlü bir kontroldür. Tarihler aynıyken sadece referansı değiştirip farklı nihai tarih görmek, yöntem veya yuvarlama tercihini yeniden incelemeyi gerektirir.
Hafta sonu ve tatiller bu hesapta ne olur?
Bu araç takvim günü kullanır. Cumartesi, pazar ve resmî tatiller de gün farkının içindedir. Ortalama tarih hafta sonuna gelirse otomatik olarak pazartesiye taşınmaz. Çünkü bu ötelemenin gerekip gerekmediği ödeme türü, sözleşme ve ilgili kurallarla ilgilidir; yalnızca tarihlerin matematik ortalamasından çıkarılamaz.
Örneğin sonuç 24 Ocak 2026 gibi bir takvim tarihi olduğunda araç sadece o tarihi verir. Bunun fiilen hangi gün ödeneceği veya sürenin nasıl uzayacağı konusunda hüküm kurmaz. İş günü hesabı gerekiyorsa ayrı bir takvim ve açık tatil kuralları gerekir. Bu sayfanın verdiği ortalama vadeyi hukuki son gün veya bankacılık işlem günüyle aynı kabul etmeyin.
Aynı vadeli satırları birleştirebilirsiniz
Aynı gün vadeli 600 TL ve 400 TL iki ayrı satır, aynı gün vadeli tek 1.000 TL satırla aynı ağırlıklı sonucu verir. Çünkü her iki tutar aynı gün farkıyla çarpılır. Örneğin gün farkı 10 ise 600 × 10 + 400 × 10 = 1.000 × 10 olur. Gereksiz tekrarları toplamak veri girişini sadeleştirebilir.
Fakat yanlışlıkla aynı faturayı iki kez girmek, tutarı gerçekten iki katına çıkarmış gibi ağırlığı değiştirir. Araç faturanın kimliğini bilmediği için bu tekrarı otomatik olarak ayırt edemez. Satırları birleştirmeden veya içeri aktarmadan önce vade ve tutarların gerçekten ayrı yükümlülüklere ait olduğunu kontrol edin. Matematiksel eşdeğerlik veri kalitesinin yerini tutmaz.
Aynı ortalama vade aynı finansal değer demek değildir
Ağırlıklı vade, zaman dağılımını doğrusal gün ağırlıklarıyla özetler. Faiz veya iskonto kullanmaz. Aynı tutar ve ortalama tarihe sahip iki plan, farklı dönemlere dağılmış olabilir. Bileşik iskonto altında her ödemenin bugünkü değeri ayrı hesaplandığı için yalnızca ortalama vade eşitliği aynı bugünkü değeri garanti etmez.
Örneğin erken ve çok geç iki ödeme ile orta tarihte tek ödeme aynı ağırlıklı güne getirilebilir. Ancak finansman maliyeti, temerrüt riski ve ödeme anındaki nakit ihtiyacı farklıdır. Bu araç bu ek boyutları puanlamaz. Sözleşme değişikliği veya gerçek finansman karşılaştırması için tutar, tarih, oran ve diğer koşulları birlikte içeren ayrı bir değerlendirme gerekir.
Para birimini ve tutar temelini karıştırmayın
1.000 TL ile 1.000 avroyu doğrudan aynı ağırlıkta iki satır gibi girmek, ekonomik olarak farklı birimler toplamak olur. Bu form döviz kuru çekmez ve para birimi dönüşümü yapmaz. Bütün satırlar aynı birime getirilmelidir. Dönüşüm yapılacaksa hangi tarihli ve hangi tür kurun kullanıldığı açıkça kaydedilmelidir; bu tercih sonuca etki eder.
Tutarlar pozitif ve en fazla iki ondalık basamaklı olmalıdır. Eksi iade veya alacak satırları bu sürümde desteklenmez. Negatif ağırlıkların kabul edilmesi toplamı sıfırlayabilir veya ortalamayı ödeme tarihlerinin dışına taşıyabilir; bu farklı bir mahsuplaşma modelidir. Girdiyi kabul ettirmek için eksi işaretini silmeyin; işlemin anlamını değiştirirsiniz.
Sonucun mantığını ve sınırlarını kontrol edin
Bütün tutarlar pozitif olduğundan yuvarlanmamış ortalama tarih en erken ve en geç vade arasında olmalıdır. Ödemelerin tamamı aynı günse ortalama da o gündür. Tutarların tamamını aynı pozitif katsayıyla çarpmak tarihi değiştirmez; pay ve payda birlikte büyür. Bu üç özellik, bir hesap sonucunu yalnızca ekrana güvenmeden sınamanıza yardımcı olur.
Bu sürüm bir ile iki yüz ödeme satırı ve 1900–2100 arasındaki tarihlerle sınırlıdır. Tutarlar kuruş hassasiyetinde işlenir; günler saat dilimi değişiminden etkilenmeyen tarih farklarıyla hesaplanır. Çıktıyı kaydederken ödeme listesini, referans tarihi, kesirli farkı ve yuvarlama kuralını birlikte saklayın. Tek bir ortalama tarih, orijinal ödeme planının tamamını yeniden kurmaya yetmez.