Hangi eşitliği çözüyoruz?
Bu araç A/B = C/X eşitliğindeki X değerini bulur. A, B ve C sizden gelir; X hesap sonucudur. Örneğin 2/3 = 8/X yazıyorsanız X = 3 × 8 / 2 = 12 olur. İki tarafı kontrol edebilirsiniz: 2/3 ile 8/12 aynı orandır. Formdaki harflerin yerini değiştirirseniz başka bir problem çözersiniz; önce elinizdeki ilişkinin bu düzene nasıl yazılacağını belirleyin.
İçler dışlar çarpımı nasıl yapılıyor?
Eşitliğin iki tarafını paydalardan kurtardığımızda A × X = B × C elde edilir. A sıfırdan farklı olduğunda her iki tarafı A'ya böleriz ve X = B × C / A bulunur. Pratikte önce B ile C çarpılır, ardından A'ya bölünür. Form aynı işlemi yapar. Ancak orijinal eşitliğin paydaları da anlamlı olmalıdır; bu nedenle yalnızca çarpım formülüne bakarak bütün sıfırlı girdilerin kabul edileceği düşünülmemelidir.
Kalem fiyatı örneği
Üç kalem 45 TL ise, aynı birim fiyatla yedi kalem kaç TL olur? Miktar/fiyat oranını aynı sırayla yazın: 3/45 = 7/X. Forma A = 3, B = 45 ve C = 7 girilir. X = 45 × 7 / 3 = 105 TL bulunur. Birim fiyatla kontrol de mümkündür: 45/3 = 15 TL; yedi kalem 7 × 15 = 105 TL eder. İndirimli toplu fiyat veya sabit ek gider varsa aynı birim fiyat varsayımı değişebilir.
Tarif büyütme örneği
Dört porsiyonda 300 gram malzeme kullanılıyor ve aynı oranla on porsiyon hazırlanacaksa 4/300 = 10/X yazabilirsiniz. X = 300 × 10 / 4 = 750 gram çıkar. Sonucun birimini form otomatik tahmin etmez; B hangi birimdeyse, oran doğru kurulduğunda X de o birimi taşır. Porsiyon ile gramın yerini bir tarafta değiştirip diğer tarafta değiştirmezseniz ilişkiyi yanlış kurarsınız.
Birimleri iki tarafta tutarlı kullanın
A ve C aynı büyüklüğün, B ve X diğer büyüklüğün değerleri olmalıdır. Örneğin solda metre, sağda santimetre kullanıyorsanız önce birim dönüşümü yapın. Araç girilen sayıların fiziksel birimini bilmez. Oran aritmetiğinin çalışması ölçülerin tutarlı olduğu garantisini vermez. Özellikle ölçek, hız ve maliyet sorularında sayıları yazmadan önce her harfin yanına birimini not etmek yararlıdır.
Doğru orantıyla ters orantıyı karıştırmayın
Aynı birim fiyat varsayımıyla ürün miktarı artarsa toplam fiyat da artar; önceki örnek doğru orantıdır. Buna karşılık aynı işi daha çok kişinin daha kısa sürede yapacağı ideal bir modelde ilişki çarpım sabitliği biçimindedir. Bu farklı ilişkiyi düşünmeden A/B = C/X kalıbına yerleştirmeyin. Araç problemin mantığını seçmez, yalnızca yazılan eşitliği çözer. Gerçek işlerde hızların eşitliği gibi varsayımlar da ayrıca gerekebilir.
Sıfır ve negatif sayılar
A ve B sıfır olamaz. C sıfır olduğunda bu çözüm X'i sıfır yapar ve orijinal eşitlikte C/X ifadesi 0/0 haline gelir; araç bu girdiyi de reddeder. Negatif sayılar ise matematiksel oran için desteklenir. Örneğin −2/3 = 8/X eşitliği X = −12 verir. Bu sonuç aritmetik olarak uygundur; kalem adedi gibi negatif olamayacak gerçek bir büyüklüğe uygulanması kullanıcı tarafından ayrıca değerlendirilmelidir.
Sonucunuzu yerine koyun
Bulduğunuz X'i başlangıç eşitliğinde kullanın. Örneğin 4/300 = 10/750 oranlarının ikisi de aynı değerdedir. Ondalık gösterimde küçük yuvarlama farkları olabilir; sayıları çok erken yuvarlamamaya çalışın. Beklenmedik sonuçta ilk olarak harflerin yerini ve birimleri kontrol edin. Formülü ezberlemekten daha sağlam kontrol, eşitliğin iki tarafının gerçekten aynı ilişkiyi temsil ettiğini görmektir.
Oranı genişletmek sonucu değiştirmez
İki bölü üç oranında iki sayıyı da onla çarptığınızda yirmi bölü otuz elde edilir. Bu yüzden 2/3 = 8/X ile 20/30 = 8/X işlemlerinin ikisi de X = 12 sonucunu verir. Yalnızca payı veya yalnızca paydayı çarpmak ise oranı değiştirir. Büyük sayılarla işlem yaparken önce ortak çarpanı sadeleştirmek hesabı kolaylaştırır; karşılaştırdığınız iki büyüklüğün anlamını ve birimini değiştirmez.