Elektrikli bir aracı şarj ederken üç farklı sayı ile karşılaşırsınız: bataryaya eklenecek enerji, şarj noktasından alınacak enerji ve bunun karşılığında ödenecek para. Bu sayılar birbiriyle bağlantılıdır ama aynı şeyi anlatmaz. Örneğin bataryaya 36 kWh eklemek için kayıplar nedeniyle şebekeden 40 kWh alınması gerekebilir. Ücret hangi enerji üzerinden hesaplanıyorsa fiyatı o miktarla çarpmalısınız.
Bu araç dört ayrı işlemi bir araya getirir. Belirli bir doluluk seviyesine ulaşmanın yaklaşık süresini ve maliyetini hesaplayabilir, planladığınız yolculuğun enerji bütçesini çıkarabilir, doluluk düşüşünden yaklaşık tüketimi bulabilir veya bir faturanın enerjiye düşen birim fiyatını ayırabilirsiniz. Araç herhangi bir şarj şirketinin hesabına bağlanmaz. Fiyat, kapasite, kayıp ve güç bilgileri sizin girdiğiniz senaryoya aittir.
Önce hangi soruya cevap aradığınızı seçin
“Şarj süresi ve tutarı” seçeneği, başlangıç doluluğundan hedef doluluğa geçişi hesaplar. “Yolculuk bütçesi” toplam yol ve ortalama tüketim üzerinden ilerler. “Doluluk farkından tüketim” ise yaptığınız bir yolculuğun başındaki ve sonundaki göstergeleri kullanır. “Faturadan birim fiyat” toplam ödeme içindeki enerji dışı bedeli ayırır.
Bu ayrım gereksiz alanları doldurmanızı önler. Örneğin faturadan birim fiyat bulurken batarya kapasitesine ihtiyacınız yoktur; faturadaki enerji miktarı yeterlidir. Şarj süresi hesaplarken ise yalnızca ödenen para yeterli değildir. Ne kadar enerji aktarılacağı ve ortalama aktarım gücü de bilinmelidir. İşlemi değiştirince ilgili alanların görünmesi bu yüzdendir.
Kilowatt ile kilowattsaat arasındaki fark
kW, enerjinin ne kadar hızlı aktarıldığını anlatan güç birimidir. kWh ise aktarılan veya depolanan enerji miktarıdır. Bunu su örneğiyle düşünebilirsiniz: musluğun akış hızı güce, kovaya dolan su miktarı enerjiye benzer. Benzetme yalnızca ayrımı anlamak içindir; batarya doldukça elektriksel koşulların değişmesini tek başına açıklamaz.
Ortalama 10 kW güç bir saat boyunca korunursa 10 kWh enerji aktarılır. Aynı güç yarım saat sürerse 5 kWh olur. Süreyi bulmak için enerjiyi güce böleriz. 40 kWh ÷ 10 kW = 4 saat. Burada kullanılan gücün ortalama olması önemlidir: cihazın üzerinde yazan en yüksek değer, bütün şarj boyunca gerçekleşen ortalama değildir.
Bataryaya eklenecek enerji nasıl bulunur?
Kapasite alanına, hesabınızda kullanacağınız kullanılabilir enerji kapasitesini yazın. Üreticinin brüt kapasitesi ile sürücünün kullanabildiği kapasite aynı olmayabilir. Uygulama aracın modelini araştırıp bunu kendiliğinden belirlemez. Elinizdeki belgenin hangi kapasiteyi verdiğini kontrol etmelisiniz.
Örnek olarak 60 kWh kapasiteyi, başlangıç için %20 ve hedef için %80 değerlerini kullanalım. Artış 80 − 20 = 60 yüzde puanıdır. Eklenecek enerji 60 × 60 / 100 = 36 kWh olur. Buradaki 60 puanlık fark, başlangıçtaki enerjinin yüzde 60 artırılması demek değildir. Yüzdeler toplam kapasiteye göre okunur; batarya başlangıçta 12 kWh, hedefte 48 kWh olarak modellenir.
Kayıp yüzdesi neden toplamın üzerine doğrudan eklenmiyor?
Bu araçta kayıp, şarj noktasından alınan enerjinin bataryada depolanmayan payıdır. %10 kayıp seçildiğinde alınan enerjinin %90’ı bataryaya gider. Dolayısıyla 36 kWh depolamak için gereken giriş enerjisi 36 ÷ 0,90 = 40 kWh olur. Aradaki 4 kWh, seçilen kayıp varsayımının karşılığıdır.
36’nın üzerine doğrudan %10 eklemek 39,6 kWh verir ve farklı bir tanım kullanır. Çünkü bu işlemde yüzdeyi giriş enerjisine değil depolanan enerjiye uygulamış olursunuz. Kayıp bilgisinin hangi miktara göre verildiğini kontrol etmek gerekir. Uygulamadaki %10 yalnızca örnektir; bütün araçların, sıcaklıkların ve şarj koşullarının ortak kaybı olarak sunulmaz.
Güç bilgisinin hangi tarafa ait olduğunu seçin
Şarj gücü alanında “Şarj noktasından alınan ortalama güç” ile “Bataryaya ulaşan ortalama güç” ayrılır. Girişteki güç 11 kW ise örnekteki süre 40 ÷ 11 = yaklaşık 3,64 saat, yani yaklaşık 3 saat 38 dakikadır. Batarya tarafında 9,9 kW yazılırsa 36 ÷ 9,9 yine aynı süreyi verir.
Bu iki gücü karıştırıp aynı kaybı ikinci kez uygulamak süreyi değiştirir. Bataryaya ulaşan gücü zaten biliyorsanız süre o güçle hesaplanır; enerji kaybı ayrıca giriş enerjisini ve ilgili maliyeti bulmak için kullanılır. Gerçekte güç zaman içinde değişir. Batarya doluluğu, sıcaklık, araç elektroniği ve şarj cihazının sınırlamaları ortalamayı etkileyebilir. Sonuç bu nedenle planlama senaryosudur, bitiş saati garantisi değildir.
Enerji ücretine hangi miktar esas alınıyor?
Örnekte giriş enerjisi 40 kWh ve birim fiyat 8 TL/kWh ise enerji bedeli 320 TL olur. Ücretlendirme varsayımını bataryada depolanan 36 kWh üzerinden seçerseniz 288 TL bulursunuz. İkinci seçenek gerçek bir işletmenin böyle ücretlendirdiğini iddia etmez; farklı ölçüm esaslarını karşılaştırmak içindir.
Gerçek kullanımda faturanın hangi sayaçtan ve hangi enerji miktarından üretildiğini inceleyin. Uygulamaya yazılan fiyatın vergileri içerip içermediğini de sizin kontrol etmeniz gerekir. Model, fiyatın üzerine kendiliğinden güncel bir vergi veya kampanya indirimi eklemez. Birim fiyatı ekranda gördüğünüz toplam bedelle aynı kapsamda seçmek, karşılaştırmanın başlangıç şartıdır.
Başlangıç ve dakika ücretlerini ayrı yazın
Enerji dışında sabit bir bedel veya süreye bağlı bir bedel varsa ek ücret seçeneğini açabilirsiniz. 320 TL enerji bedeline 15 TL sabit bedel ve dakikada 0,50 TL eklendiğini varsayalım. Yaklaşık 218,18 dakikalık model süresi, 109,09 TL süre bedeli üretir. Toplam yaklaşık 444,09 TL olur.
Buradaki dakika bedeli modelde bütün hesaplanan şarj süresine uygulanır. Yalnızca belirli bir bekleme döneminde başlayan ücret, ücretsiz ilk süre, basamaklı tarife veya otopark koşulu bu basit modele kendiliğinden dahil değildir. Böyle bir sözleşmeyi tek dakika fiyatına indirgemek yanıltıcı olabilir. Ayrıca hedef ve başlangıç aynı olsa bile yazılmış sabit bedel silinmez; model bu seçimi sonuçta belirtir.
Yolculuk bütçesinde tüketimin kaynağı önemlidir
200 kilometrelik bir yol ve 100 kilometrede 18 kWh batarya tüketimi için gereken batarya enerjisi 36 kWh olur. Bunu yeniden doldurmak için %10 şarj kaybı varsayılırsa giriş enerjisi 40 kWh, 8 TL/kWh fiyatla bütçe 320 TL’dir. Bu hesap yolculuğun kendisinde elektrik ücreti tahsil edildiğini değil, harcanan enerjiyi yerine koyma senaryosunu anlatır.
Tüketim bilginiz zaten prizden alınan enerjiye göre ölçülmüşse “Şarj noktasındaki enerji dahil” esasını seçin. Örneğin 20 kWh/100 km giriş tüketimi, 200 kilometrede doğrudan 40 kWh eder. Buna yeniden %10 kayıp eklemek aynı etkiyi iki kez sayar. Araç bu seçimde ek kayıp alanını kullanmaz.
Doluluk düşüşünden yaklaşık tüketim bulma
60 kWh kullanılabilir kapasiteye sahip olduğu varsayılan araç 150 kilometre sonunda %80’den %35’e düşsün. Düşüş 45 yüzde puanıdır; modellenen enerji 60 × 0,45 = 27 kWh olur. 100 kilometreye karşılığı 27 ÷ 150 × 100 = 18 kWh/100 km çıkar.
Bu yöntem, arada şarj yapılmadığını ve göstergenin seçilen kapasiteyle yeterince uyumlu olduğunu varsayar. Gösterge yuvarlamaları, kapasite belirsizliği ve yolculuk dışındaki tüketimler sonucu etkileyebilir. Son doluluk başlangıçtan yüksekse araç bunu negatif tüketim diye yayımlamaz; bu yöntemin koşullarına uymadığını açıklar. Rejenerasyonun ve aradaki şarjın ayrı enerji kayıtlarını çözümleyen ayrıntılı bir araç telemetrisi değildir.
Faturadan birim fiyatı ayırma
Toplam ödemeniz 350 TL, enerji dışı bedeller 30 TL ve faturalanan enerji 40 kWh olsun. Enerjiye kalan bedel 350 − 30 = 320 TL; enerji birim fiyatı 320 ÷ 40 = 8 TL/kWh olur. Doğrudan 350’yi 40’a bölseydiniz 8,75 TL/kWh bulurdunuz. Bu ikinci sayı, toplam ödemenin enerjiye dağıtılmış karşılığıdır; yalnızca enerji satırının fiyatı değildir.
Hangi sonucu kıyaslamak istediğinizi belirleyin. İki istasyonun enerji tarifesini karşılaştırırken enerji dışı bedelleri ayırmak anlamlıdır; yolculuğun cebinizden çıkan toplamını hesaplarken onları yok saymak doğru olmaz. Enerji miktarı sıfırsa bu bölme yapılamaz. İade, negatif satır ve değişken fiyat dilimleri bu temel işlemde ayrı ayrı modellenmez.
İki senaryoyu karşılaştırırken aynı koşulları koruyun
Birinci denemede kapasite, hedef, kayıp ve fiyatı değiştirip ikinci denemede yalnızca sonucu okumak, farkın nedenini anlamayı zorlaştırır. Önce tek alanı değiştirin. Örneğin 40 kWh giriş enerjisinde fiyat 8’den 9 TL’ye çıktığında maliyet 320’den 360 TL’ye çıkar; süre aynı kalır. Aynı enerjide ortalama gücü 11’den 22 kW’ye çıkarmak model süresini yarıya indirir, enerjiye bağlı tutarı değiştirmez.
Dakika ücreti varsa güç değişikliği toplam bedeli de etkileyebilir. Gerçek cihazın ve aracın daha yüksek ortalama gücü sağlayıp sağlayamayacağını ise bu hesap belirlemez. Sonuçları elektriğe uygun kablo, priz, sigorta veya kurulum seçimi için onay gibi kullanmayın. Buradaki amaç anlaşılır bir enerji ve bütçe hesabıdır; elektrik tesisatı değerlendirmesi değildir.
Küçük doluluk değişimleriyle yapılan ölçümlere dikkat edin
Doluluk göstergesinde bir puanlık fark, bu modelde kapasitenin yüzde biridir. 60 kWh örneğinde bir puan 0,6 kWh eder. Kısa bir yolculukta yalnızca iki puanlık düşüş gördüyseniz, gösterge yuvarlaması bu küçük farkın yanında önemli olabilir. Uygulamanın çok basamaklı bir tüketim sonucu vermesi, başlangıç bilgisini aynı ölçüde kesin hâle getirmez.
Örneğin 10 kilometrede iki puanlık düşüş, seçilen kapasiteyle 1,2 kWh ve 12 kWh/100 km üretir. Düşüş üç puan kabul edilirse enerji 1,8 kWh, tüketim 18 kWh/100 km olur. Bu karşılaştırma aracın gerçekten hangi değeri tükettiğine karar vermez; yalnızca küçük yüzde farklarının kısa mesafede neden hassas olduğunu gösterir. Daha kapsamlı kayıt kullanmak ve ölçüm yöntemini tutarlı seçmek önemlidir.
Menzil hesabıyla yolculuk bütçesini birbirine karıştırmayın
Bu sayfadaki yolculuk seçeneği, verdiğiniz mesafeyi ve ortalama tüketimi çarpar. Yolda kaç şarj durağı gerekeceğini, hangi istasyonun açık olduğunu veya bataryada hangi güvenli payın bırakılacağını belirlemez. 200 kilometrede 36 kWh harcanacağı varsayımı, o yolun durmadan ve her koşulda tamamlanabileceğine dair bir güvence değildir.
Başlangıçtaki kullanılabilir enerji, yükselti, sürüş koşulları ve varışta kalmasını istediğiniz enerji ayrıca önem taşır. Bunları bu sayfanın sonucuna gizlice eklenmiş varsaymayın. Seyahat bütçesiyle araç menzilini ayrı sorular olarak ele almak, hesaplanan para tutarının yanlış bir sürüş kararına dönüşmesini önler. Bu araç rota planlayıcısı veya gerçek zamanlı istasyon hizmeti değildir.
Karşılaştırma için küçük bir kayıt yeterli olabilir
Kendi senaryolarınızı anlamak için her şarjda tarih, başlangıç ve bitiş doluluğu, faturalanan enerji, toplam ödeme, varsa ayrı bedeller ve geçen süreyi tutabilirsiniz. Bu kayıtlar tek başına kaybın bütün nedenlerini açıklamaz ama aynı ölçüm esasındaki işlemleri karşılaştırmayı kolaylaştırır. Faturadaki enerji ile doluluk üzerinden tahmin edilen enerji farklı ölçümlerdir; farkın tamamını kusursuz bir kayıp ölçümü saymayın.
Örnek olarak iki ayrı işlemde 40 kWh ve 50 kWh faturalanmış, enerji bedelleri de 320 TL ve 400 TL olsun. Her ikisinde fiyat 8 TL/kWh'dir. İlk işlemde 20 TL ek bedel varsa toplam ödeme üzerinden birim karşılık 8,50 TL'ye çıkar. İkinci işlemde ek bedel yoksa toplam karşılık 8 TL kalır. Enerji tarifeleri aynı olsa bile toplam kullanım maliyeti farklı görünür.
Yuvarlamayı sonucun sonunda okuyun
Uygulama enerji ve süreyi ara adımlarda mümkün olduğunca korur, para sonucunu ekranda okunabilir biçimde gösterir. Örneğin 40/11 saatlik süreyi önce dört saate yuvarlayıp dakika bedelini bununla hesaplamaz. Böyle bir erken yuvarlama 240 dakika ile yaklaşık 218,18 dakika arasında gereksiz fark oluşturur.
Buna karşılık gerçek işletme süreyi başlayan dakika, dönem veya başka sözleşme kuralıyla ücretlendirebilir. Bu uygulama otomatik bir ticari yuvarlama kuralı eklemez. Fatura ile karşılaştırırken yalnızca birim fiyatı değil; ölçülen enerji miktarını, uygulanan zamanı ve yuvarlama düzenini de birlikte kontrol edin. Kuruş farkını görür görmez hesabın ya da faturanın hatalı olduğu sonucuna varmayın.