Tariflerden Ortak Alışveriş İhtiyacı

İlk tablo tarifleri, ikinci tablo bu tariflerin malzemelerini, üçüncü tablo ise ortak stok ve paket miktarlarını taşır. Bu ayrım, aynı stok miktarını her tarifte yeniden kullanma hatasını önler. Bir tarif adı, o tarifteki bütün malzeme satırlarını ortak porsiyon çarpanına bağlar. Bir malzeme kodu da farklı tariflerdeki katkıları aynı alışveriş kalemine bağlar. Sonuçta her tarif için ayrı bir stok düşmek yerine, aynı malzemenin bütün katkılarının toplamı karşılanır.

Tabloların hücrelerine doğrudan yazabilir, yeni kayıtlar için satır ekleyebilirsiniz. Tarif tablosunda bir ila 30, malzeme tablosunda bir ila 200, stok tablosunda bir ila 200 satır kullanılabilir. Bu sayılar planın teknik sınırlarıdır; kaç öğün hazırlanacağı veya alışveriş sıklığı hakkında bir öneri değildir. Satırları tamamlarken ilgili bilgileri aynı satırda tutmak önemlidir. Bir malzemenin miktarıyla başka bir satırdaki birimi kendiliğinden eşleştirilmez.

Tarif tablosunda her satıra bir tarif adı veya kodu, referans porsiyon ve planlanan porsiyon yazılır. Aynı tarif adı veya kodu bu tabloda ikinci kez kullanılırsa girdi reddedilir. Referans porsiyon, malzeme tablosuna aktaracağınız miktarların kaç porsiyona ait olduğunu söyler. Planlanan porsiyon ise bu miktarların hangi oranda değişeceğini belirler. Örneğin referans porsiyon dört ve planlanan porsiyon altıysa oran altının dörde bölünmesidir. Aynı tarife bağlı bütün malzeme satırlarında bu oran kullanılır; her malzeme için yeniden porsiyon yazmanız gerekmez.

Referans porsiyon sıfır olamaz, çünkü oran hesabının paydasıdır. Planlanan porsiyon sıfır olabilir; bu durumda o tarifin katkıları sıfır olur. Sıfır plan, satırların eksik bırakılmasına izin vermez. Tarifin malzeme satırları ve ilgili stok bilgileri yine açık ve geçerli olmalıdır. Böylece bir planı şimdilik sıfıra indirmek, tablodaki bozuk eşleşmeleri saklamaz. Planlanan porsiyonu daha sonra değiştirmeniz, aynı açık bilgilerle yeni bir aritmetik senaryo kurar.

Malzeme tablosunda tarif adı veya kodu, malzeme kodu, ürün biçimi, ölçüm temeli, referans miktar ve birim bulunur. Referans miktar, ilk tabloda belirtilen referans porsiyonun tamamına aittir. Tek porsiyona ait bir miktarı, bütün tarifin miktarıymış gibi yazmak çarpanı yanlış temele uygular. Aynı şekilde planlanan porsiyon için önceden artırdığınız miktarı yeniden referans miktar olarak girmek, artışın iki kez uygulanmasına yol açar. Araç bu anlam farkını miktarın büyüklüğünden çıkaramaz.

Ürün biçimi ve ölçüm temeli, sayının neyi anlattığını görünür tutar. Çiğ, pişmiş, süzülmüş veya kabuklu gibi ifadeler ürün biçimini açıklayabilir. Net miktar, ambalajdaki hacim veya adet gibi ifadeler de ölçüm temelini belirtmek için kullanılabilir. Bunlar sizin yazdığınız açıklamalardır; araç bir gıdanın adından uygun biçimi seçmez. Bir hazırlama işleminde ne kadar kayıp olacağını veya bir ölçünün hangi başka ölçüye denk geleceğini de kendiliğinden eklemez.

Bir tarifte aynı malzeme kodu yalnız bir kez bulunabilir. Aynı tarif ve malzeme eşleşmesini iki satıra yazmak, miktarları toplamak için kullanılabilecek bir yol değildir; yinelenen eşleşme reddedilir. İki ayrı miktar gerçekten aynı ürün biçimini ve ölçüm temelini taşıyorsa bunların referans tarifteki ortak miktarını kendi kaynağınızdan belirleyip tek satırda ifade edin. Farklı biçimlerdeki malzemelerin miktarlarını birleştirmek ise yalnız adları benzediği için yapılabilecek bir işlem değildir.

Bir malzeme kodunun her yerde aynı ürünü, aynı biçimi ve aynı ölçüm temelini temsil etmesi gerekir. Aynı kod bir yerde çiğ, başka bir yerde pişmiş ürün için kullanılırsa hesap bu iki miktarı birleştirmez. Ölçüm temelleri veya büyüklük türleri uyuşmadığında da girdi reddedilir. Örneğin aynı kod için gramla yazılan miktarın karşısına litreyle stok yazmak, eksik bir dönüşüm bilgisi olarak değerlendirilir; araç yoğunluk varsayarak bu boşluğu kapatmaz.

Ad ve kodların başındaki ve sonundaki boşluklar kaldırılır; büyük ve küçük harfler ise farklı kabul edilir. Dolayısıyla bir tabloda büyük harfle, diğerinde küçük harfle yazılan tarif adı veya malzeme kodu aynı kayıt sayılmayabilir. Eş anlamlı adlar da kendiliğinden birleştirilmez. Tablolar arasında aynı adı veya kodu tutarlı biçimde kullanmak, katkının doğru satıra bağlanmasını sağlar. Adlarda kısa, ayırt edilebilir ifadeler kullanabilirsiniz; her ad veya kod en fazla 40 karakterdir. Harf ve rakamlarla birlikte boşluk, alt çizgi, nokta, parantez ve kısa çizgi kullanılabilir.

Stok tablosunda her malzeme kodu için bir satır bulunur. Bu satırda aynı ürün biçimi ve ölçüm temeliyle mevcut stok, bir paketin miktarı ve birim yazılır. Stok yoksa miktar açıkça sıfır girilir. Stok satırının bulunmaması, stok yokmuş gibi yorumlanmaz. Eksik satırın bir unutkanlık mı yoksa sıfır stok bildirimi mi olduğu bilinmediği için hesap tamamlanmaz. Bu ayrım, alışveriş eksiğinin sessizce yanlış büyümesini önler.

Bir malzeme için stok tablosuna iki satır yazılamaz; iki satır aynı bilgiyi taşısa bile reddedilir. Böylece tek stok miktarı iki kez toplanmaz veya iki farklı stoktan hangisinin kullanılacağı tahmin edilmez. Ayrı yerlerdeki miktarları tek ortak stok olarak ele almak istiyorsanız aynı ürün biçimi, temel ve birimle toplamını kendi bilginize dayanarak belirtin. Araç miktarların gerçekten elde bulunduğunu veya kullanıma uygun olduğunu denetlemez; yalnız yazdığınız toplamı kullanır.

Paket miktarı sıfırdan büyük olmalıdır. Bu miktar, bir tam paket satın alındığında hesaba kaç gram, mililitre veya adet ekleneceğini söyler. Stok hücresiyle paket hücresi aynı işlevi görmez: biri zaten bulunanı, diğeri yeni alınabilecek birimin büyüklüğünü belirtir. Her malzeme için tek paket büyüklüğü kullanılır. Farklı paket seçenekleri arasından en uygun birleşimi aramak veya fiyat karşılaştırmak bu hesabın kapsamına girmez.

Kütle için g ve kg, hacim için mL ve L, sayısal parça miktarı için adet kullanılabilir. Aynı tür içindeki ölçek farkı giderilir: bir kilogram bin gram, bir litre bin mililitredir. Sonuç satırlarında kütle gram, hacim mililitre, sayısal miktar adet olarak gösterilir. Bu ortak birim, aynı malzemenin farklı tariflerdeki katkılarının karşılaştırılmasını ve stoktan düşülmesini sağlar. Malzeme kodunun, ürün biçiminin ve ölçüm temelinin de uyuşması gerekir; yalnız birim türünün aynı olması yeterli değildir.

Kütle ile hacim birbirine dönüştürülmez. Bir sıvının adını yazmak onun yoğunluğunun bilindiği anlamına gelmez. Bardak, kaşık veya benzeri kap ölçüleri de hazır dönüşüm olarak kullanılmaz. Adet miktarı için oransal kesir bulunmasına izin verilir; bu, bölünebilirlik veya fiziksel parçanın gerçekten nasıl kullanılacağı hakkında bir karar değildir. Tam sayı olması gereken çıktı paket sayısıdır. Girdi tablosundaki kesirli adet ile satın alınacak tam paket bu nedenle ayrı kavramlardır.

Miktar ve porsiyon alanları eksi değer almaz. Teknik üst sınır her sayısal girişte bir milyardır; en fazla üç ondalık değer basamağı kullanılır. Referans porsiyon ve paket miktarı bu aralık içinde ayrıca sıfırdan büyük olmalıdır. Diğer miktarlarda sıfır bildirilebilir. Sayılarda binlik ayraç kullanmamak ve ondalık kısmı virgülle ayırmak, miktarın yanlış anlaşılmasını önler. Değeri değiştirmeyen son sıfırlar, farklı bir fiziksel hassasiyet bilgisi olarak yorumlanmaz.

Tabloda bir hücrenin boş olması sıfır anlamına gelmez. Sayı olmayan bir ifade de yaklaşık bir miktara çevrilmez. Başka bir yerden satır yapıştırırsanız her hücrenin kendi başlığı altında kaldığını kontrol edin. Listenin içinde boş bırakılmış kayıtlar, eksik eşleşmeler ve geçersiz sayılar görmezden gelinerek kısmi sonuç üretilmez. Bu yaklaşım, toplamın hangi satırları içerdiğini açık tutar; hatalı bir kaydın sessizce dışarıda kaldığı daha küçük bir alışveriş listesi oluşmaz.

Hesap önce her tarifin porsiyon oranını bulur. Sonra ilgili referans miktarları bu oranlarla çarpar. Aynı malzemeye ait katkılar ortak birime çevrildikten sonra toplanır. Mevcut stok, bu ortak gereksinimden yalnız bir kez düşülür. Stok gereksinimi karşılıyorsa eksik sıfırdır. Stok daha küçükse eksik, gereken miktarla stok arasındaki farktır. Stok fazlası negatif eksik olarak gösterilmez; plan sonunda elde kalacak miktarın içinde görünür.

Ortak stokun bir kez düşülmesi, işlemlerin sırasını önemli kılar. Her tarife ayrı ayrı aynı stokun tamamını ayırmak, elde olmayan bir miktarı iki kez kullanabilir. Araç hangi tarife önce stok verileceğine dair ayrı bir dağıtım kararı üretmez; bütün tarifleri tek plan olarak karşılar. Katkı satırları hangi tarifin ortak miktara ne eklediğini gösterir. Bu satır izi sayesinde malzeme toplamını, kendi tarif notlarınızdaki porsiyon ve referans miktarlarla yeniden karşılaştırabilirsiniz.

Eksik miktar bir paketin içeriğine bölünür; eksik karşılanacak şekilde gereken en küçük tam paket sayısı alınır. Bölme tam çıkarsa fazladan paket eklenmez. Eksik sıfırsa paket sayısı da sıfır olur. Satın alınan miktar, bu tam paket sayısıyla paket miktarının çarpımıdır. Bu yalnız seçtiğiniz paket boyu için bir miktar hesabıdır. Farklı büyüklükler, açık satış, çoklu paket indirimi veya gerçek satış koşulları kendiliğinden değerlendirilmez.

Kalan miktar, başlangıç stoku ile alınan miktarın toplamından planın gereksiniminin çıkarılmasıyla bulunur. Bu sayı her zaman yalnız yeni paketin artığı değildir. Başlangıç stoku gereğinden fazlaysa satın alma yapılmasa da bir miktar kalabilir. Plan sonunda tüketimin gerçekten tam olarak bu miktarlarda gerçekleşeceği de doğrulanmaz. Kalan, girdilerde tanımlanan oransal plan eksiksiz uygulanırsa aritmetik olarak elde kalacak miktardır; stok takibi yapan kalıcı bir kayıt oluşturmaz.

Porsiyon oranları ve sonuç miktarları tam bölünmeyebilir. Araç bu değerleri hesap içinde yuvarlamadan, sadeleştirilmiş kesir olarak korur. Örneğin bir gramın üçe bölünmesi üçte bir gramdır; bu değer önce ondalık olarak kısaltılıp sonra paket hesabına sokulmaz. Kesrin payı veya paydası uzun olabilir. Bu uzunluk, girilen bir ölçünün gerçekte o kadar hassas tartıldığı anlamına gelmez; bildirdiğiniz sayıların aritmetiğini kaybetmeden göstermenin sonucudur.

Sonuç tablosunda her ortak malzeme bir satırdır. Tarif katkıları, gereken miktar, stok, eksik, tam paket, alınan ve kalan birlikte okunur. Biçim ile ölçüm temeli de bu satırın neyi temsil ettiğini açıklar. Malzemeler, malzeme tablosunda ilk göründükleri sıraya göre gösterilir. Kaynak satır bilgileri kendi giriş sıranızla ilişkiyi korur. Birden fazla farklı malzemenin gram, mililitre ve adetlerini tek bir fiziksel toplam gibi okumamak gerekir.

Üst özette tarif, katkı satırı ve malzeme çeşidi sayıları bulunur. Kütle, hacim ve adet türündeki malzemeler ayrı sayılır. Paket gerektiren, stokla karşılanan ve sıfır gereksinimli malzemeler planın farklı durumlarını görünür kılar. Alınacak toplam paket, farklı malzemeler için bulunan tam paket sayılarını toplar. Bu sayı paketlerin eşit büyüklükte veya eşit değerde olduğunu söylemez; toplam ağırlık, toplam hacim ya da alışveriş maliyeti değildir.

Tarif tablosundaki her tarifin en az bir malzeme satırında kullanılması gerekir. Malzeme satırında yazılı tarif de ilk tabloda bulunmalıdır. Stok tablosunun her satırı bir malzemeye karşılık gelmeli, her kullanılan malzemenin de stok satırı bulunmalıdır. Kullanılmayan stok, kullanılmayan tarif veya bulunamayan tarif adı otomatik olarak yok sayılmaz. Özellikle sıfır planlanan tarifler de bu ilişki kurallarına uyar; sıfır katkı, eksik bir tabloyu geçerli hale getirmez.

Bir hata bildirildiğinde yalnız sayıların büyüklüğüne bakmak yeterli olmayabilir. Tarif adının aynı yazıldığını, malzeme kodunun doğru yere bağlandığını ve ürün biçimiyle ölçüm temelinin değişmediğini inceleyin. Birim uyuşmazlığını sayı değiştirerek gizlemek yerine miktarın hangi temele ait olduğunu açıklığa kavuşturun. Hesap, kaynak notlarınızdaki belirsiz bir miktarın doğrusunu belirlemez. Kendi kayıtlarınızda doğruladığınız bilgileri düzenledikten sonra planı yeniden hesaplamak, yeni sonucun hangi değişikliğe dayandığını izlemeyi kolaylaştırır.

[University of Illinois Extension'ın Make a Plan sayfası](https://eat-move-save.extension.illinois.edu/save/make-plan), stoktan başlayarak öğünleri, ortak malzemeleri ve alışveriş listesini birlikte düşünme kavramına dayanak sağlar. [USDA Food Buying Guide açıklamaları](https://foodbuyingguide.fns.usda.gov/home/about), gereken miktarla satın alma birimini ayırmayı ve satın alınacak miktarı yukarı tamamlamayı açıklar. Bu iki sayfanın okunan metninde belirli bir güncel baskı tarihi görünmediği için onlara varsayımsal bir yayın tarihi verilmez. Kaynaklar 18 Ekim 2026 tarihinde okunmuştur.

Bu araçtaki ortak kod eşleştirme, stoku bir kez düşme ve kesin paket hesabı özgün bir aritmetik senaryodur. Kaynak kurumların bu birleşik hesabı onayladığı iddia edilmez. Kaynak tarifler, miktar tabloları, verim katsayıları, program eşikleri, form düzenleri, görseller veya örnekler buraya aktarılmamıştır. Anlatım ve aşağıdaki sayısal örnekler bu planın kapsamı için hazırlanmıştır. Kaynağa bağlantı verilmesi, kaynak içeriklerinin ticari yeniden dağıtım izni bulunduğu anlamına da gelmez; Illinois'in [hak açıklaması](https://extension.illinois.edu/commit/required-statements) ayrıca okunabilir.

Hesap pişirme başarısı, gıda güvenliği, beslenme yeterliliği, kişisel gereksinim veya maliyet üretmez. Planın referans ve hedef miktarlarda aynı oranı koruyacağı sizin açık varsayımınızdır. Burada tanımlanan yerel hesap, girdileri veya sonuçları kendiliğinden saklamaz; ağa veya analiz sistemine aktarmaz. Tabloları doldurup hesaplamak, daha sonra açılabilecek bir stok arşivinin oluştuğu anlamına gelmez. Sonuç, yalnız o anda bildirilen tarifler ve stoklardan kurulmuş plandır.

İlk tarifin dört porsiyonu için 200 g un, ikinci tarifin üç porsiyonu için 150 g un bildirilsin. Birinci tarif altı, ikinci tarif iki porsiyon olarak planlansın. Ürün biçimi her iki satırda çiğ, ölçüm temeli net ve malzeme kodu aynı olsun. Birinci katkı 200 × 6/4 = 300 g, ikinci katkı 150 × 2/3 = 100 g olur. Ortak gereksinim 400 g'dır. Bu örnek bir yemek tarifi sunmaz; iki bildirilmiş miktarın ortak alışveriş hesabını gösterir.

Stok 130 g ve paket miktarı 125 g ise eksik 400 − 130 = 270 g'dır. İki paket 250 g getirip eksiği karşılamaz; üç paket 375 g getirir. Bu yüzden tam paket sayısı üçtür. Plan sonrası kalan 130 + 375 − 400 = 105 g olur. Stok, her tarife ayrı ayrı 130 g olarak uygulanmamıştır. Aynı 130 g, iki tarifin katkıları toplandıktan sonra bir kez kullanılmıştır.

İki referans porsiyondan üç planlanan porsiyona geçilen bir tarifte çarpan 3/2 olsun. Referans miktarlar süt için 0,4 L, un için 0,2 kg, yumurta için iki adet olarak bildirilsin. Süt gereksinimi 600 mL, un gereksinimi 300 g, yumurta gereksinimi üç adet olur. Bu miktarlar birbiriyle toplanmaz. Her birinin stok ve paket hesabı kendi büyüklük türünde ve kendi malzeme satırında yapılır.

Süt stoku 100 mL, paket miktarı 250 mL ise eksik 500 mL, gereken paket sayısı iki ve kalan sıfırdır. Un stoku 0,5 kg ise 300 g gereksinim karşılanır; paket miktarı bir kilogram olarak yazılsa da yeni paket alınmaz ve 200 g kalır. Yumurta stoku bir adet, paket miktarı iki adet ise bir paket alınır ve kalan sıfırdır. Toplam üç paket bulunması, bu üç paketin aynı miktarı veya aynı fiyatı taşıdığı anlamına gelmez.

Üç referans porsiyon için bir gram miktar bulunan bir satırın yalnız bir porsiyonu planlansın. Gereken miktar 1/3 g olur. Stok sıfır, varsayımsal paket miktarı 0,1 g, yani 1/10 g olsun. Üç paket 3/10 g getirir ve 1/3 g gereksinimi karşılamaz. Dört paket 2/5 g getirir. Kalan 2/5 − 1/3 = 1/15 g'dır. Bunlar hesap sınırlarını açıklayan sentetik miktarlardır; gerçek bir ürünün paket boyu veya kullanım miktarı olarak verilmez.

Aynı planda başka bir tarifin referans porsiyonu bir, planlanan porsiyonu sıfır olabilir. Bu tarife bağlı 250 mL miktarlı bir malzemenin katkısı sıfırdır. Stoku 100 mL ve paket miktarı 50 mL olarak açıkça girilmişse eksik sıfır, paket sayısı sıfır, kalan 100 mL olur. Tarif ve malzeme satırı plan içinde yer almaya devam eder. Sıfır sonuç, stok satırının atlandığı veya eksik hücrelerin sıfır kabul edildiği anlamına gelmez.

Örnek 1: İki tarifte ortak malzeme

- Hesap bağlamı: Bildirilen doğrusal alışveriş planı.

Tarifler

Malzeme katkıları

Stok ve paketler

Sonuçlar

Alışveriş tablosu

Örnek 2: Kütle, hacim ve adedi ayrı tutma

- Hesap bağlamı: Bildirilen doğrusal alışveriş planı.

Tarifler

Malzeme katkıları

Stok ve paketler

Sonuçlar

Alışveriş tablosu

Örnek 3: Kesirli ihtiyaç ve sıfır plan

- Hesap bağlamı: Bildirilen doğrusal alışveriş planı.

Tarifler

Malzeme katkıları

Stok ve paketler

Sonuçlar

Alışveriş tablosu

1. Tarif tablosuna her tarifin adını, referans porsiyonunu ve planlanan porsiyonunu yazın. Oransal plan varsayımını açıkça seçin. 2. Malzeme tablosunda her tarifin referans miktarlarını girin. Ortak malzemelerde kodun, ürün biçiminin, ölçüm temelinin ve büyüklük türünün aynı kaldığını kontrol edin. 3. Her ortak malzeme için stok tablosuna bir satır ekleyin. Mevcut miktarı ve tek paket içeriğini yazdıktan sonra sonuçta katkı, eksik, tam paket ve kalan sütunlarını birlikte okuyun.

1. Hangi tarifin planlanan porsiyonunun değiştiğini belirleyin. Referans miktarları aynı temelde tuttuğunuzdan emin olun; önceden artırılmış miktarı yeniden ölçeklemeyin. 2. Stok ve paket bilgilerinin bu senaryoda aynı kaldığını kontrol edin. Yeni bir gerçek alışveriş yapılmışsa eski sonucu otomatik stok kaydı olarak kullanmak yerine mevcut miktarı açıkça güncelleyin. 3. Yeni hesapta tarif katkılarını ve ortak malzeme gereksinimini karşılaştırın. Tam paket sınırının geçilmesi, küçük bir gereksinim değişikliğinde bile paket sayısını değiştirebilir; kalan miktarı da yeni planla birlikte okuyun.