Taksi bütçesi için basit bir senaryo kurarken önce hangi bedelleri topladığınızı açık tutmanız gerekir. Bu araç, sizin yazdığınız açılış tutarına bütün mesafenin kilometre bedelini ve ayrıca belirttiğiniz beklemenin dakika bedelini ekler. Sonra kalem toplamını girilen asgari tutarla karşılaştırır; büyük olanı sonuç seçer. Güncel şehir tarifesi, gerçek güzergâh veya taksimetrenin yolculuk sırasındaki ölçümü bu forma bağlı değildir.

Başlangıç örneğinde mesafe 10 km, açılış 50 TL, kilometre fiyatı 30 TL, bekleme ve dakika fiyatı sıfırdır. Kalem toplamı 50+10×30=350 TL olur. Girilen asgari 100 TL’den büyük olduğu için sonuç 350 TL’dir. Bu fiyatlar yalnız hesap örneğidir; herhangi bir şehrin, tarihin veya araç sınıfının güncel ücretleri olarak okunmamalıdır. Kendi varsayımınızı doğru birimlerle girin.

Önce mesafe ve bekleme kapsamını belirleyin

Mesafe alanı kilometre kabul eder ve formdaki kilometre fiyatı bütün bu mesafeyle çarpılır. Haritadaki kuş uçuşu uzaklık ile araç güzergâhının uzunluğu aynı olmak zorunda değildir. Araç başlangıç ve varış adresi sormaz; yol seçmez, canlı yol kapanmasını veya trafik nedeniyle uzayan güzergâhı hesaplamaz. Kullanacağınız mesafe tahmininin hangi rotaya ait olduğunu kendi bütçe notunuzda belirtin.

Bekleme alanı bu senaryoda mesafe bedeline ayrıca eklemek istediğiniz dakika sayısıdır. Toplam yolculuk süresini sırf dakika olarak bildiğiniz için buraya yazmak doğru olmayabilir. Örneğin yirmi dakikalık yolculuğun tamamını hem mesafe hem bekleme kaleminde değerlendirmek, kurduğunuz varsayımda aynı kısmı iki kez ücretlendirebilir. Bu form zaman çizelgesini okumadığı için ayrı yazdığınız beklemenin kapsamını siz belirlemelisiniz.

Bu toplamı gerçek taksimetreyle aynı yöntem saymayın

Gerçek bir taksimetre mesafe ve zaman bilgilerini tarife kurallarıyla işler. OIML belgesindeki yöntem ayrımı, hız eşiğine göre zaman veya mesafe tarifesi kullanılabilmesiyle yolculuk boyunca iki tarifenin birlikte uygulanmasını birbirinden ayırır. Bu sayfa bu ölçü aleti yöntemlerinin onaylı uygulaması değildir. Burada açıkça girilen bütün mesafe ve ayrıca girilen bekleme kalemi toplanır; hız eşikleri çözülmez.

İlk ücretin kapsadığı mesafe veya süre, ücretin eşit adımlarla artması ve cihazın geçiş davranışı da bu formda yoktur. Bir tarifede açılışa dahil bir başlangıç mesafesi varsa, bu aracın bütün mesafeyi ayrıca çarpan modelini doğrudan aynı tarife sanmayın. Formun ürettiği sayı bir bütçe senaryosudur. Yolculukta taksimetrede aynı rakamın görüneceği veya hesapla ücret uygunluğunun doğrulandığı sonucu çıkarılmaz.

Açılış tutarını yalnız bir kez ekleyin

Açılış, bu modelde mesafeden ve beklemeden bağımsız tek sabit tutardır. Başlangıç örneğinde 50 TL yalnız bir kez eklenir. Aynı yolculuk içinde rota değişmesi açılışı tekrar eklemek için kendiliğinden gerekçe oluşturmaz. Farklı yolculuklar veya ayrı araçlar için bütçe hazırlıyorsanız her yolculuğun girdilerini ayrı ele alın; tek bir mesafe toplamıyla bütün sabit tutarları temsil etmeye çalışmayın.

Açılış alanı en fazla iki ondalık basamakla TL tutarı kabul eder. Örneğin 46,50 yazabilirsiniz. Tutarı yüzde, kilometre başına fiyat veya bütün seyahatin toplamı olarak kullanmayın. Açılış sıfır yazılırsa bu senaryoda sabit kalem sıfır olur; bu, gerçek tarifede açılış ücretinin bulunmadığını bildirmez. Eksik veya henüz doğrulanmamış bilgiyi sıfırla aynı şey saymamaya dikkat edin.

Mesafe bedelini birimiyle kontrol edin

Mesafe bedeli kilometre ile TL/km fiyatının çarpımıdır. Örneğin 12,75 km ve 28,40 TL/km için 362,10 TL bulunur. 750 metreyi mesafe alanına 750 yazmak 750 kilometre hesabı kurar; 0,75 km kullanılmalıdır. Kilometre fiyatını metre başına fiyatla karıştırmak da aynı biçimde büyük bir ölçek farkı üretir. Hesaplamadan önce hem mesafeyi hem birim fiyatı kilometre temelinde hazırlayın.

Bu form mesafe kademesi uygulamaz. Örneğin her yüz metrede bir ücret artışı varsa katedilen mesafe, o adıma yukarı veya aşağı yuvarlanmaz. Kilometre çarpımı kabul edilen ondalık sayılarla doğrudan yapılır. Aynı nedenle küçük bir kesirli mesafe için çok küçük pozitif bedel görülebilir. Gerçek cihazın adımlı göstergesiyle farkı değerlendirirken bu modelin sürekli çarpım kullandığını hatırlayın.

Bekleme fiyatının dakika başına olduğuna dikkat edin

Dakika bedeli bekleme süresiyle çarpılır. Yedi buçuk dakika ve 2,25 TL/dakika, 16,875 TL oluşturur. Bir belgede saatlik tutar veriliyorsa doğrudan dakika alanına taşımayın; dakika temeli için önce 60’a bölmeniz gerekir. Örneğin yalnız aritmetik bir senaryoda saatlik 120 TL, dakika başına 2 TL’ye karşılık gelir. Bu dönüşüm gerçek tarifenin hangi beklemeyi ücretlendirdiğini belirlemez.

Kesirli dakika kullanılabilir; yarım dakika 0,5 olarak yazılır. Süre sıfırsa dakika fiyatı pozitif olsa da bekleme bedeli sıfırdır. Fiyat sıfırsa pozitif süre de bu kalemde bedel oluşturmaz. Varsayılan sıfır fiyat beklemenin bütün şehirlerde ücretsiz olduğu anlamına gelmez. Model yalnız girdiğinizi uygular; yolculuk sırasında ne kadar bekleme oluşacağını veya nasıl sayılacağını ölçmez.

Asgari tutarı toplamın üstüne yeniden eklemeyin

Bu araçta asgari yolculuk alt sınırıdır, ayrı bir ek ücret değildir. Önce açılış, mesafe ve bekleme toplanır; ardından sonuç max(asgari, kalem toplamı) olarak seçilir. Kalemler 70 TL ve asgari 100 TL ise sonuç 100 TL’dir. 70+100=170 TL hesabı bu modele uymaz. Sonuç bölümündeki asgariye tamamlanan tutar, eksik kalan 30 TL’yi ayrı gösterir.

Kalem toplamı 350 TL ve asgari 100 TL ise tamamlanan tutar sıfırdır; sonuç 350 TL kalır. İki değer eşitse de ikinci bir asgari eklenmez. Bu sınır durumunda uygulanan kural satırı eşitliği belirtir. Asgariyi değiştirirken önce hangi toplamın alt sınırı olarak kullandığınızı netleştirin. Bu form köprü veya başka ek giderleri almadığından onların asgari kapsamına girip girmediğini de çözmez.

Kalemleri birlikte okuyun

Sonuçta açılış, mesafe bedeli, bekleme bedeli, kalem toplamı ve asgari ayrı satırlardadır. Örneğin 40 TL açılış, bir kilometre için 20 TL ve beş dakika için 2 TL/dakika kullanıldığında kalemler 40, 20 ve 10 TL’dir. Toplam 70 TL olur. Asgari 100 TL ise tamamlanan 30 TL ile nihai senaryo 100 TL’ye ulaşır.

İkinci bir örnekte 46,50 TL açılışa 12,75 km için 28,40 TL/km ve 7,5 dakika için 2,25 TL/dakika eklenir. Mesafe 362,10 TL, bekleme 16,875 TL ve toplam 425,475 TL’dir. Asgari 100 TL bu toplamı değiştirmez. Bu örnek, kesirli kilometre ve dakikaların nasıl çarpıldığını gösterir; verilen fiyatların bir şehir için geçerli olduğu iddia edilmez.

Ara yuvarlama ile kısa gösterimi ayırın

Açılış ve asgari en fazla iki ondalık basamakla alınır. Mesafe, süre ve birim fiyatların kabul edilen ondalıkları ise çarpımda korunur. Ara tutarlar kuruşa veya taksimetre adımına yuvarlanmaz. Bu yüzden bekleme kaleminde 16,875 TL gibi iki basamaktan daha ayrıntılı bir değer çıkabilir. Bu aritmetik sonucu kurumun fiilî tahsilatında aynı basamaklarla ödeme yapılacağı şeklinde yorumlamayın.

Görünür sonuçlar en fazla 12 anlamlı basamakla yaklaşık yazılır. Bu bir son ödeme yuvarlaması kuralı değildir. Ekrandaki kısa değerleri yeniden topladığınızda küçük son basamak farkları oluşabilir; ilk hesabın görünmeyen basamakları yeniden toplamayla geri gelmez. Ödeme belgesiyle karşılaştırırken aynı kalemleri ve gerçek cihazın birim, adım ve kuruş kapsamını dikkate alın. Bu form belgeyi veya cihazı denetlemez.

Küçük asgari farkları gerçek sıfır değildir

Kalem toplamı asgariye çok yakınsa iki tutar kısa yazımda aynı görünebilir. Karşılaştırma yalnız bu kısa rakamlara göre yapılmaz; hesapta korunan ondalık tutarlar kullanılır. Toplam asgariden gerçekten küçük olduğunda pozitif tamamlama farkı ayrı satırda kalır. Gerekirse kalem toplamı asgari tutar eksi bu fark biçiminde gösterilir; eşit olduğu ileri sürülmez.

Toplam asgariden çok az büyük olduğunda ise ana sonuç asgari tutar artı pozitif fark olarak yazılabilir. Örneğin 50 TL açılış, 5,000000000000001 km, 10 TL/km ve 100 TL asgariyle fark 1E-14 TL’dir. Burada E-14, önceki katsayının 10⁻¹⁴ ile çarpılmasıdır. Bu küçük farkın korunması, gerçek taksimetrenin böyle bir tutarı tahsil edeceğini değil, matematiksel eşitlikle gösterim yuvarlamasının ayrıldığını anlatır.

Sıfır ve sayısal sınırları doğru yorumlayın

Bütün kalemler ile asgari sıfırsa sonuç gerçekten sıfırdır; araç başka bir ücreti kendiliğinden eklemez. Mesafe sıfır olsa da açılış veya asgari pozitifse sonuç sıfır olmayabilir. Aynı şekilde sıfır kilometre fiyatı mesafe bedelini kaldırır, açılışı ve beklemeyi silmez. Sıfırların hangi kalemi etkilediğini sonuç satırlarından ayrı ayrı kontrol edin.

Mesafe, açılış, kilometre fiyatı, dakika fiyatı ve asgari kendi alanlarında en çok 10¹²; bekleme en çok 10.000 dakikadır. Bu geniş aralık gerçek bir yolculuğun makul uzunluğu veya gerçek bir tarifenin uygunluğu hakkında karar değildir. Pozitif sonuç sayısal gösterimde sıfıra düşecek kadar küçük kalırsa form ilgili fiyat alanını işaretler. Mesafe ve dakika birimlerini yeniden inceleyin; sonucu gerçek sıfır gibi okumayın.

Eksik ek giderleri ayrıca değerlendirin

Köprü, otoyol, otogar ve başka geçiş veya hizmet giderleri bu formda alınmaz. Açılışa veya kilometre fiyatına bunları gelişigüzel dağıtarak gerçek tarifeye uyulduğu varsayılmamalıdır. Kendi bütçenizde ek kalem tutuyorsanız hesabın dışında ve açık bir satırda izleyin. Bu sonuçtan bir ücretli geçişin dahil olduğu veya hangi kişiden tahsil edileceği yönünde hüküm çıkarmayın.

Resmî tarife kaynağını incelerken şehir, geçerlilik tarihi ve araç sınıfını birlikte kontrol edin. Buradaki kaynak kartları gerçek taksimetre ile bu toplam modelinin farkını açıklamak için vardır; tutarlar otomatik alınmaz. Hesabı paylaşırken kullandığınız altı girdiyi de saklayın. Yalnız sonuç rakamı, hangi mesafe, bekleme ve asgari varsayımının kullanıldığını anlatmaz; bütçenin bağlamı bu bilgilerle anlaşılır.

Bir değişikliğin sonucu neden her zaman aynı miktarda artırmadığını görün

Asgari sınır devredeyken bir kalemin artması nihai tutarı hemen artırmayabilir. Örneğin kalem toplamı 70 TL, asgari 100 TL olsun. Kendi senaryonuzda bekleme bedelini 20 TL artırırsanız kalem toplamı 90 TL’ye çıkar, sonuç yine 100 TL kalır. Bu, ek beklemenin matematiksel bedelinin sıfır olduğu anlamına gelmez; toplam hâlâ asgarinin altındadır. Sonuç satırında asgariye tamamlanan tutar 30 TL’den 10 TL’ye iner.

Aynı başlangıçta bekleme kalemini 40 TL artırırsanız toplam 110 TL olur ve sonuç 110 TL’ye çıkar. Başlangıç sonucuna göre artış 10 TL’dir; eklenen 40 TL’nin bir bölümü önce asgariye kalan farkı kapatmıştır. Bu karşılaştırma, kalem artışı ile son sonuç artışının neden farklı olabildiğini gösterir. Gerçek cihazın beklemeyi nasıl saydığını anlatan bir tarife kuralı değildir; yalnız bu alt sınır modelinin davranışıdır.

Kalem toplamı zaten asgarinin üzerindeyse diğer girdiler aynı tutulduğunda bir kaleme eklenen tutar sonuca aynı miktarda yansır. Örneğin 350 TL toplam ve 100 TL asgaride, mesafe bedeline eklenen 15 TL sonucu 365 TL yapar. Bunu kontrol etmek için yalnız bir girdiyi değiştirin ve iki hesabın kalemlerini yan yana okuyun. Birden çok fiyatı veya mesafeyi aynı anda değiştirdiğinizde farkın hangi varsayımdan kaynaklandığını ayırmak zorlaşabilir.

Bütçe notunda kısa ve uzun rota için ayrı kilometreler, farklı bekleme varsayımları için ayrı dakikalar kullanabilirsiniz. Ancak iki sonucu karşılaştırırken aynı açılış, fiyat ve asgari tutarların korunduğunu belirtin. Modeldeki bir girdinin değişmesi gerçek yolculuğun o kadar değişeceğini kanıtlamaz; yalnız belirlediğiniz varsayımların toplam üzerindeki etkisini görünür kılar.