Standart Maliyet Sapmaları: Malzeme ve İşçilik Farklarını Ayırma

Gerçekleşen üretim maliyeti beklenenden farklı olduğunda, tek toplam hangi etkenin değiştiğini göstermez. Malzemenin birim fiyatı değişmiş, üretimde kullanılan miktar standardın üzerine çıkmış veya işçilikte hem ücret hem süre farklılaşmış olabilir. Bu araç doğrudan malzeme ile doğrudan işçilik için bu etkileri ayrı hesaplar. Sonuçta dört bileşenin toplamı, aynı fiili üretim miktarındaki gerçekleşen maliyet ile izin verilen standart maliyet arasındaki farka bağlanır.

Karşılaştırmanın üretim miktarı fiili adettir. Planlanan adet farklı olsa bile standart malzeme ve saat ihtiyacı, burada girdiğiniz gerçekleşen üretim üzerinden bulunur. Böylece daha fazla veya daha az üretmiş olmanın etkisi, fiyat ve kullanım sapmalarıyla karıştırılmaz. Bir ürünün standardı iki kilogram ise fiilen yüz ürün için standart miktar iki yüz kilogramdır. Bu hesap, bütün dönem için daha önceden hazırlanmış sabit bütçe toplamının doğrudan gerçekleşen maliyetle karşılaştırılması değildir.

Model tek ürün, tek doğrudan malzeme ve tek doğrudan işçilik havuzuyla sınırlıdır. Bütün alanlar aynı üretim dönemine ve aynı maliyet kapsamına ait olmalıdır. Standartların doğru, güncel veya ulaşılabilir olup olmadığı araç tarafından belirlenmez. Standart ve gerçekleşen değerleri tutarlı hazırladıktan sonra aralarındaki kesin farklar ayrıştırılır. Bu, çalışanların başarısını ölçen bir puan, kalite kararı veya yöneticinin sorumluluğunu belirleyen bir inceleme değildir.

Bu hesapta aynı dönem alınan malzemenin tamamı üretimde kullanılmış kabul edilir. Dönem başı ve dönem sonu hammadde stoku sıfırdır. Böylece alınan miktar ile kullanılan miktar tek bir gerçekleşen malzeme miktarı olarak ele alınabilir. Bu varsayım, fiyat farkının hangi miktara uygulanacağını ve kullanım farkıyla nasıl aynı toplama bağlanacağını açık tutar. Form, farklı dönemden gelen hammaddeyi veya henüz kullanılmamış alışları ayrı izleyen bir stok defteri değildir.

Gerçek kaydınızda malzeme satın alınmış ama bir kısmı depoda kalmışsa bu dar profili olduğu gibi kullanmayın. Satın alınan miktara göre hesaplanan fiyat sapmasını, kullanılan miktarın toplam maliyetine hiçbir ek bağlantı olmadan eklemek aynı mutabakatı kurmaz. Burada alış zamanı ile kullanım zamanı arasındaki stok hareketleri, fiyat katmanları veya sonraki dönemlere taşınan farklar hesaplanmaz. Kapsamı doğrulamadan yalnız toplamın benzemesi yeterli değildir.

Tek malzemede miktar birimini bütün alanlarda aynı tutun. Standart bir ürün için kilogram cinsindeyse gerçekleşen miktar da kilogram, birim fiyatlar da kilogram başına TL olmalıdır. Standartta gram, gerçekleşende kilogram kullanıp sayıları olduğu gibi yazmak kullanım farkını bin kat değiştirebilir. Birden fazla alış fiyatından tek bir gerçekleşen birim fiyat hazırlıyorsanız bunun aynı gerçekleşen miktar ve toplam tutarla uyumunu hesap dışında kontrol edin; araç alış listesini kendi içinde değerlemez.

Fiili üretim adedi N, karşılaştırmanın ortak ölçeğidir. Bir ürün için standart malzeme miktarı qS, standart malzeme birim fiyatı pS olarak gösterilir. Bu fiili üretim için izin verilen standart toplam miktar QS=N×qS olur. Standart malzeme maliyeti de QS×pS biçimindedir. Birim standardı ile dönem toplamını ayırmak önemlidir: ürün başına iki kilogram alanına bütün dönem için iki yüz kilogramı yazmak aynı senaryoyu anlatmaz.

İşçilik tarafında bir ürün için standart süre hS, standart saat ücreti rS olarak gösterilir. Fiili üretim için izin verilen standart toplam saat HS=N×hS olur. Standart işçilik maliyeti HS×rS biçimindedir. Örneğin bir ürün için yarım saat standart ve yüz ürün fiili üretim, elli standart saat anlamına gelir. Gerçekleşen toplam saatin bununla karşılaştırılabilmesi için sürelerin aynı iş kapsamını kapsaması gerekir.

Standart miktar ve standart saat otomatik olarak geçmiş üretim ortalamasından çıkarılmaz. Hazırladığınız ürün standardı girdi olarak kullanılır. Başka ürünlere, farklı bir üretim aşamasına veya başka koşullardaki emeğe ait standardı bu tek havuza eklemeyin. Standartların değişmesi sapmaları değiştirir; bu nedenle dönem karşılaştırırken hangi standardın kullanıldığını ayrıca kaydetmek faydalıdır. Araç bir standardın değiştirilmesi gerektiğine veya hangi standardın doğru olduğuna karar vermez.

Gerçekleşen malzeme miktarı qA, gerçekleşen birim fiyat pA olsun. Fiyat sapması qA×(pA−pS) olarak bulunur. Gerçekleşen miktar sabit tutulur; yalnız o miktarın gerçek fiyatla ve standart fiyatla maliyetleri karşılaştırılır. Bu sayede fiyat etkisi, standarda göre daha fazla veya daha az malzeme kullanmanın etkisinden ayrılır. İki farklı miktarı aynı fiyat karşılaştırmasının iki tarafına koymak bu ayrımı bozabilir.

Gerçekleşen fiyat standarttan düşükse fiyat sapması negatiftir. Bu, yazılan gerçekleşen miktarın standart fiyata göre daha az maliyet oluşturduğunu gösterir. Gerçek fiyat yüksekse sapma pozitiftir. Fiyatların eşit olması veya gerçekleşen miktarın sıfır olması halinde bu bileşen sıfırdır. Sonuç, daha ucuz malzemenin aynı kaliteyi sağladığını veya tedarik tercihinin başarılı olduğunu tek başına kanıtlamaz; yalnız maliyet farkını ölçer.

Miktar sapması (qA−QS)×pS biçimindedir. Bu kez fiyat standart düzeyde sabit tutulur ve fiili üretim için kullanılan malzemenin miktarı, aynı üretime izin verilen standart miktarla karşılaştırılır. Böylece fiyat farkı ikinci kez miktar bileşenine taşınmaz. Gerçekleşen miktar standardı aşıyorsa standart fiyat üzerinden maliyet artışı, standarttan düşükse maliyet azalışı görülür.

Fiyat ve miktar sapmaları birlikte qA×pA−QS×pS farkını verir. Bu eşitlik toplam gerçekleşen malzeme maliyetini, fiili üretim için izin verilen standart malzeme maliyetiyle bağlar. Biri negatif ve diğeri pozitif olabilir; bu durumda etkiler kısmen birbirini karşılar. Küçük bir toplam sapma, iki bileşenin de küçük olduğu anlamına gelmez. Ayrı etkileri görmek, tek net tutarın sakladığı değişikliği fark etmenizi sağlar.

Gerçekleşen toplam saat hA, gerçekleşen saat başı ücret rA olsun. Ücret sapması hA×(rA−rS) olarak hesaplanır. Gerçekleşen saat sabitken bu saatlerin gerçek ve standart ücretle tutarları karşılaştırılır. Saat başı tutardaki değişim böylece çalışılan süredeki değişimden ayrılır. Bu alandaki saat başı tutar, sizin aynı kapsamda hazırladığınız maliyet girdisidir; araç bordrodan veya iş sözleşmesinden kendiliğinden bir saat ücreti üretmez.

Gerçek ücret standart ücretten yüksekse ücret sapması pozitiftir; düşükse negatiftir. Bu işaret bir ücretin hukuka uygunluğunu, çalışanın hakkını veya işverenin doğru ödeme yaptığını göstermez. Vergi, sigorta primi, fazla mesai, yan hak veya bordro kesintisi hesaplanmaz. Gerçek ve standart tutarların aynı bileşenleri içerdiğini dışarıda belirleyin; birini dar ücret, diğerini bütün işveren gideri olarak yazmak aynı maliyet kapsamını karşılaştırmaz.

Verim sapması (hA−HS)×rS biçimindedir. Saatler, fiili üretim için izin verilen standart toplam saatle karşılaştırılır ve fark standart saat ücretiyle değerlenir. Fiili üretim yüz ürünken başka bir üretim adedinin standart saatini kullanmak, süre farkını yanlış ölçeğe taşır. Birim başına standart süre ile gerçekleşen dönem toplam saatini ayrı alanlara yazmanız bu nedenle gereklidir.

Verim sözcüğü burada maliyet ayrışımındaki süre bileşenini adlandırır. Sonuç çalışanların bireysel üretkenliğini, çalışma koşullarını veya ürün kalitesini değerlendirmez. Daha az saat kullanılması bir maliyet azalışı gösterebilir; fakat eksik işlem, değişmiş yöntem veya kalite sorunu olup olmadığı bu sayılardan çıkarılamaz. Gerçek neden için aynı dönemin üretim kayıtlarına ve kullanılan standardın tanımına bakılmalıdır.

Ücret ve verim sapmaları toplamı hA×rA−HS×rS farkına eşittir. Bu da gerçekleşen doğrudan işçilik maliyeti ile fiili üretime izin verilen standart doğrudan işçilik maliyetini bağlar. Malzeme tarafıyla birleştirildiğinde dört bileşenin toplamı, iki maliyet havuzunun gerçekleşen toplamı eksi standart izin toplamıdır. Üretim genel giderleri veya başka maliyetlerin bu toplama kendiliğinden dahil olduğu düşünülmemelidir.

Bütün sapmalar gerçekleşen eksi standart izin yönünde tutulur. Pozitif tutar bu karşılaştırmada maliyet artışı, negatif tutar maliyet azalışı, sıfır ise eşitliktir. Negatif sapmanın mutlak değeri alınıp artış gibi gösterilmez. Aynı şekilde pozitif ve negatif bileşenler ayrı kaldığı için karşılıklı etkileri görebilirsiniz. Toplam farkı okurken önce yönü, sonra hangi bileşenlerden oluştuğunu değerlendirin.

Fiili üretim sıfır olabilir. Bu durumda ürün başına standartlar ne olursa olsun fiili üretime izin verilen standart toplam miktar ve saat sıfırdır. Aynı dönemde gerçekleşen malzeme veya işçilik maliyeti varsa bunlar sıfır üretim karşısında toplam farkta görünür. Burada ürün başına gerçekleşen maliyet hesaplamak için sıfıra bölme yapılmaz. Sıfır üretimin nedenini, kaydın hangi aşamaya ait olduğunu veya tutarın hangi döneme gider yazılacağını araç belirlemez.

Gerçekleşen miktar, saat veya birim tutarlar da sıfır olabilir. Bu değerler eksik bilgi yerine geçmez; sıfır bilinçli bir senaryo girdisidir. Örneğin gerçekleşen malzeme sıfırsa fiyat farkı da sıfır olur, fakat izin verilen standart miktar pozitifse miktar sapması negatif çıkabilir. Bu aritmetik sonuç gerçek üretimin malzemesiz yapılabildiğinin kanıtı değildir. Kayıt ve standart kapsamını ayrıca denetlemek gerekir.

Miktar, süre ve fiyat çarpımları ile sapmalar kesin değerlerle yürütülür. Ara maliyetler kuruşa yuvarlanarak sonraki aşamaya taşınmaz. Önce bileşenler ve toplamlar aynı kesin değerlerle bağlanır; para görünümü daha sonra hazırlanır. Bu ayrım, kesirli malzeme ve saatlerle çalışırken küçük farkların birkaç kez yuvarlanıp değişmesini önler. Ekrandaki yuvarlanmış tutardan hesap zincirini yeniden kurmak aynı kesin sonucu vermeyebilir.

Ayrı para görünümlerini topladığınızda, toplamın tek kez yuvarlanmış görünümünden fark oluşabilir. Böyle bir fark yeni bir maliyet sapması değildir. Kesin ayrışımın denklik kontrolü ile para rakamlarının görüntü hassasiyetini ayrı değerlendirin. Farkı gizlemek için fiyat, miktar, ücret veya verim bileşenlerinden biri değiştirilmez. Modelin kesin toplamı, gerçek maliyet ile standart izin arasındaki bağı korumalıdır.

Para iki ondalıkta, işaret korunarak yarım yukarı gösterilir. Örneğin kesin −0,015 TL, −0,02 TL görünür. Kesin pozitif 0,003 TL ise 0,00 TL görünebilir; tablodaki maliyet yönü kesin tutardan belirlendiği için yine maliyet artışı olarak kalır. Ekranda sıfır görünen her bileşenin tam sıfır olduğunu varsaymayın. Aynı şekilde görüntüde birbirini kapatan iki tutarın kesin değerlerini görmeden net farkı sıfır saymayın.

Gösterim kontrolleri dokuz ayrı ilişkiyi izler. Malzeme ve işçilik bileşenlerinin kendi havuz sapmalarına, havuz sapmalarının genel sapmaya ve dört bileşenin genel sapmaya bağlantıları ayrı görünür. Ayrıca hem malzeme hem işçilik havuzu için fiili eksi standart eksi sapma ilişkisi ve genel toplamın aynı ilişkisi kontrol edilir. Fiili malzeme ile işçilik görünümlerinin fiili toplamla ve izinli standart malzeme ile işçilik görünümlerinin standart toplamla bağı da ayrı gösterilir. Böylece yalnız sapmaların değil, onları oluşturan maliyet havuzlarının para görünümü de denetlenebilir.

Bileşen veya havuz toplamı kontrollerinde yön, ayrı yuvarlanmış alt tutarların toplamı eksi bir kez yuvarlanmış ilgili toplamdır. Pozitif bir kuruş farkı alt görünümlerin toplamının daha büyük, negatif fark daha küçük olduğunu gösterir. Fiili eksi standart eksi sapma satırı ise etikette yazdığı sırayla hesaplanır. Bu kuruş farkları yeni bir üretim gideri veya standart düzeltmesi değildir; hiçbir sapmaya ya da maliyet havuzuna dağıtılmaz.

Hesap alanlarındaki teknik aralık ve sayı biçimi kuralları bütün değerler için geçerlidir. Negatif girdiyle iade, ters kayıt veya stok düzeltmesi taklit edilmez. Dönem toplamları ile birim değerleri karıştırmayın; sayıların yanına miktar veya para birimi yazmayın. Sonuç kabul edilen sayılardan üretildiği için bir alanın boş bırakılması, sıfır varsayılmasıyla aynı durum değildir. Eksik bilgiyi hesabın kapsamına göre tamamladıktan sonra karşılaştırma yapın.

Fiili üretim, fiili malzeme ve fiili saat ile standart ve fiili fiyatlar ve saat ücretleri sıfır ile 1.000.000.000 arasında olabilir. Ürün başına standart malzeme ve ürün başına standart saat için üst sınır 1.000.000’dur. Bu aralıklar teknik hesap sınırlarıdır; bir üretim kapasitesi, ücret sınırı veya muhasebe kuralı değildir. Üretim miktarının seçilmiş birimde kesirli olması teknik olarak desteklenir; gerçek ürünün o birimde bölünebilirliğine araç karar vermez.

Her sayı en çok kırk karakterle ve en çok altı değer değiştiren ondalık basamakla yazılır. Nokta veya virgül yalnız ondalık ayırıcıdır; binlik gruplama işareti eklenmez. Bin için 1000, yarım saat için 0,5 kullanılabilir. Sondaki sıfırlar değeri değiştirmiyorsa uzunluk sınırı içinde korunabilir. Üslü gösterim, birim ve para işareti sayı alanına yazılmaz. Fazla anlamlı basamaklar veya sınır dışı değerler yuvarlanarak desteklenen aralığa alınmaz; ham değerin kendisi kontrol edilir.

Aşağıdaki üç örnekte aynı dar profil kullanılır: tek ürün, tek malzeme, tek işçilik havuzu; aynı dönem alınan malzemenin tamamı kullanılmıştır ve dönem başı ile dönem sonu hammadde stoku sıfırdır. Girdi tablolarındaki standartlar ürün başına, gerçekleşen miktar ve saatler dönem toplamıdır. Sonuçlar bu ortak kapsam altında okunmalıdır.

Yüz birim fiili üretimde malzeme standardı ürün başına iki birim ve birim başına 5 TL’dir. İzin verilen miktar 200, standart malzeme maliyeti 1000 TL olur. Fiili 210 birim malzeme 4,8 TL’den kullanıldığında gerçekleşen maliyet 1008 TL’dir. Fiyat sapması −42 TL ile maliyet azalışı, miktar sapması +50 TL ile maliyet artışı verir; toplam malzeme farkı +8 TL’dir.

İşçilikte ürün başına yarım saat ve 20 TL standart ücret, aynı fiili üretim için 50 saat ve 1000 TL izin oluşturur. Fiilen 55 saat ve 21 TL kullanıldığında ücret etkisi +55 TL, süre etkisi +100 TL olur. Fiili işçilik 1155 TL, iki havuzun fiili toplamı 2163 TL ve standart toplamı 2000 TL’dir. Dört sapma toplamı kesin +163 TL’ye bağlanır. Bu fark bir kalite veya çalışan performansı hükmü içermez.

Örnek 1 girdilerinin tamamı

Sonuç başlığı: Toplam maliyet sapması. Sonuç değeri: 163,00 TL.

Örnek 1 sonuçlarının tamamı

Örnek 1 sapma tablosu

Örnek 1 için gösterilen beş hesap adımı

1. Aynı dönem ve tek ürün kapsamını doğrulayın. Birim standartları fiili üretim N ile çarparak QS=N×qS ve HS=N×hS değerlerini bulun. 2. Malzeme fiyat etkisini qA(pA−pS), miktar etkisini (qA−QS)pS ile hesaplayın. İki etkinin toplamını qApA−QSpS ile kesin karşılaştırın. 3. İşçilik ücret etkisini hA(rA−rS), süre etkisini (hA−HS)rS ile hesaplayın. İki etkinin toplamını hArA−HSrS ile kesin karşılaştırın. 4. İki maliyet havuzunu toplayın. Pozitif sapmayı maliyet artışı, negatif sapmayı maliyet azalışı olarak okuyun; sıfır toplamın karşıt etkileri gizleyebileceğini kontrol edin. 5. Kesin tutarlar üzerinden eşitlikleri kapatın. TL gösterimlerini iki ondalığa ayrı yuvarlayın; gösterimden doğan kuruş farklarını sapmalara dağıtmayın.

Örnek 1 için gösterilen beş kapsam notu

- Dönemde satın alınan malzemenin tamamı aynı dönemde kullanılmış ve açılış/kapanış hammadde stokları sıfır olmalıdır. Alış miktarı ile kullanım miktarı farklıysa bu dar model kullanılmaz. - Tek ürün, tek malzeme ve tek işçilik havuzu gerekir. Üretim N için izinli standart kullanılır; bütçe üretim adedi yerine fiili üretimi girin. Birimlerin ve standardın gerçekliği hesap dışında doğrulanır. - Pozitif/negatif işareti yalnız maliyet yönünü anlatır. Fiyat, miktar, ücret veya süre farkından kalite, çalışan performansı ya da yönetsel sorumluluk sonucu çıkarılmaz. - Sıfır üretimde izinli standart sıfırdır; fiili tüketim veya işçilik varsa sapma oluşabilir. Genel üretim gideri sapmaları, satın alma/kullanım zamanı farkı, muhasebe kaydı, vergi ve bordro bu hesabın dışındadır. - Para iki ondalıkta işaretli yarım yukarı gösterilir. Küçük kesin sapma 0,00 TL görünebilir; yön kesin kesirden belirlenir. Gösterim farkları yalnız kuruş mutabakatıdır.

On birim fiili üretim için malzeme standardı ürün başına iki birim ve birim fiyat 5 TL’dir. Fiili 25 birim malzeme 4 TL’den kullanılmıştır. Hem fiili hem standart malzeme maliyeti 100 TL’dir; fakat fiyat etkisi −25 TL, miktar etkisi +25 TL olarak ayrı görünür. Net sıfır, fiyat ve kullanım koşullarının değişmediği anlamına gelmez.

İşçilik standardı ürün başına bir saat ve saat başına 20 TL’dir. Fiilen sekiz saat, 25 TL saat ücretiyle toplam 200 TL oluşturur; izin verilen standart işçilik de 200 TL’dir. Ücret sapması +40 TL, süre sapması −40 TL olur. Dört bileşen toplamı sıfırdır ve iki havuzun toplam maliyeti iki tarafta da 300 TL’dir. Dört ayrı etkinin yönü korunur; sıfır genel toplam bu etkileri gizleyecek biçimde tek başına yorumlanmaz.

Örnek 2 girdilerinin tamamı

Sonuç başlığı: Toplam maliyet sapması. Sonuç değeri: 0,00 TL.

Örnek 2 sonuçlarının tamamı

Örnek 2 sapma tablosu

Örnek 2 için gösterilen beş hesap adımı

1. Aynı dönem ve tek ürün kapsamını doğrulayın. Birim standartları fiili üretim N ile çarparak QS=N×qS ve HS=N×hS değerlerini bulun. 2. Malzeme fiyat etkisini qA(pA−pS), miktar etkisini (qA−QS)pS ile hesaplayın. İki etkinin toplamını qApA−QSpS ile kesin karşılaştırın. 3. İşçilik ücret etkisini hA(rA−rS), süre etkisini (hA−HS)rS ile hesaplayın. İki etkinin toplamını hArA−HSrS ile kesin karşılaştırın. 4. İki maliyet havuzunu toplayın. Pozitif sapmayı maliyet artışı, negatif sapmayı maliyet azalışı olarak okuyun; sıfır toplamın karşıt etkileri gizleyebileceğini kontrol edin. 5. Kesin tutarlar üzerinden eşitlikleri kapatın. TL gösterimlerini iki ondalığa ayrı yuvarlayın; gösterimden doğan kuruş farklarını sapmalara dağıtmayın.

Örnek 2 için gösterilen beş kapsam notu

- Dönemde satın alınan malzemenin tamamı aynı dönemde kullanılmış ve açılış/kapanış hammadde stokları sıfır olmalıdır. Alış miktarı ile kullanım miktarı farklıysa bu dar model kullanılmaz. - Tek ürün, tek malzeme ve tek işçilik havuzu gerekir. Üretim N için izinli standart kullanılır; bütçe üretim adedi yerine fiili üretimi girin. Birimlerin ve standardın gerçekliği hesap dışında doğrulanır. - Pozitif/negatif işareti yalnız maliyet yönünü anlatır. Fiyat, miktar, ücret veya süre farkından kalite, çalışan performansı ya da yönetsel sorumluluk sonucu çıkarılmaz. - Sıfır üretimde izinli standart sıfırdır; fiili tüketim veya işçilik varsa sapma oluşabilir. Genel üretim gideri sapmaları, satın alma/kullanım zamanı farkı, muhasebe kaydı, vergi ve bordro bu hesabın dışındadır. - Para iki ondalıkta işaretli yarım yukarı gösterilir. Küçük kesin sapma 0,00 TL görünebilir; yön kesin kesirden belirlenir. Gösterim farkları yalnız kuruş mutabakatıdır.

Fiili üretim sıfır olduğu için izin verilen standart malzeme ve saat de sıfırdır. Buna karşılık fiilen 0,001 birim malzeme 5 TL birim fiyatla, 0,001 saat işçilik de 5 TL saat ücretiyle gerçekleşmiştir. İki havuzun her birinin kesin maliyeti 0,005 TL, genel fiili maliyet ve toplam sapma 0,01 TL’dir. Birim standartlar bu sıfır üretime rağmen fiyat ve süre bileşenlerinin ayrışımında kullanılır.

Kesin malzeme bileşenleri 0,003 ve 0,002 TL; işçilik bileşenleri −0,015 ve 0,020 TL’dir. Para görünümünde bu dört değer 0,00; 0,00; −0,02 ve 0,02 TL olur. İlk iki bileşen sıfır görünse de kesin maliyet yönleri artıştır. Malzeme ve işçilik bileşenlerinin kendi havuz toplamlarına göre gösterim farkları ayrı ayrı −1 kuruştur. Havuz sapmaları toplamı genel sapmadan +1 kuruş, dört bileşenin toplamı genel sapmadan −1 kuruş farklı görünür. Fiili maliyet havuzları toplamı fiili genel toplamdan +1 kuruş farklıdır; standart havuz farkı sıfırdır. Fiili eksi standart eksi sapma görünüm farkı, malzeme havuzunda, işçilik havuzunda ve genel toplamda ayrı ayrı sıfırdır. Bu dokuz gösterim kontrolü hiçbir kesin maliyeti değiştirmez.

Örnek 3 girdilerinin tamamı

Sonuç başlığı: Toplam maliyet sapması. Sonuç değeri: 0,01 TL.

Örnek 3 sonuçlarının tamamı

Örnek 3 sapma tablosu

Örnek 3 için gösterilen beş hesap adımı

1. Aynı dönem ve tek ürün kapsamını doğrulayın. Birim standartları fiili üretim N ile çarparak QS=N×qS ve HS=N×hS değerlerini bulun. 2. Malzeme fiyat etkisini qA(pA−pS), miktar etkisini (qA−QS)pS ile hesaplayın. İki etkinin toplamını qApA−QSpS ile kesin karşılaştırın. 3. İşçilik ücret etkisini hA(rA−rS), süre etkisini (hA−HS)rS ile hesaplayın. İki etkinin toplamını hArA−HSrS ile kesin karşılaştırın. 4. İki maliyet havuzunu toplayın. Pozitif sapmayı maliyet artışı, negatif sapmayı maliyet azalışı olarak okuyun; sıfır toplamın karşıt etkileri gizleyebileceğini kontrol edin. 5. Kesin tutarlar üzerinden eşitlikleri kapatın. TL gösterimlerini iki ondalığa ayrı yuvarlayın; gösterimden doğan kuruş farklarını sapmalara dağıtmayın.

Örnek 3 için gösterilen beş kapsam notu

- Dönemde satın alınan malzemenin tamamı aynı dönemde kullanılmış ve açılış/kapanış hammadde stokları sıfır olmalıdır. Alış miktarı ile kullanım miktarı farklıysa bu dar model kullanılmaz. - Tek ürün, tek malzeme ve tek işçilik havuzu gerekir. Üretim N için izinli standart kullanılır; bütçe üretim adedi yerine fiili üretimi girin. Birimlerin ve standardın gerçekliği hesap dışında doğrulanır. - Pozitif/negatif işareti yalnız maliyet yönünü anlatır. Fiyat, miktar, ücret veya süre farkından kalite, çalışan performansı ya da yönetsel sorumluluk sonucu çıkarılmaz. - Sıfır üretimde izinli standart sıfırdır; fiili tüketim veya işçilik varsa sapma oluşabilir. Genel üretim gideri sapmaları, satın alma/kullanım zamanı farkı, muhasebe kaydı, vergi ve bordro bu hesabın dışındadır. - Para iki ondalıkta işaretli yarım yukarı gösterilir. Küçük kesin sapma 0,00 TL görünebilir; yön kesin kesirden belirlenir. Gösterim farkları yalnız kuruş mutabakatıdır.

1. Tek ürün ve üretim dönemini seçin. Alınan malzemenin tamamının o dönemde kullanıldığını, açılış ve kapanış hammadde stoklarının sıfır olduğunu hesap dışında doğrulayın. 2. Fiili üretim adedini ve ürün başına standart malzeme ile standart saati hazırlayın. Malzeme miktar birimini, fiyatların birim tabanını ve saat başı ücret kapsamını eşleştirin. 3. Gerçekleşen toplam malzeme miktarını, birim fiyatı, toplam saati ve saat ücretini girin. Dönem toplamlarını ürün başına standart alanlarına yazmadığınızı kontrol edin. 4. Önce fiili üretime izin verilen standart toplam miktar ve saate bakın. Sonra fiyat ile miktar, ücret ile verim etkilerini ayrı okuyun; karşıt işaretli tutarların birbirini ne kadar karşıladığını inceleyin. 5. Malzeme ve işçilik toplamlarının dört bileşenle aynı kesin farka bağlandığını denetleyin. Sonucu bir kalite, personel veya bordro kararı yerine, maliyet farklarının incelenmesi için kullanın.

1. Fark beklediğiniz yönde değilse önce üretim adedinin fiili adede ait olduğunu doğrulayın. Planlanan miktarın standardını gerçekleşen üretimle karıştırmadığınızdan emin olun. 2. Birimlere dönün. Kilogram ile gramı, dakika ile saati veya dar ücret ile bütün işveren maliyetini aynı karşılaştırmada farklı temellerle kullanmayın. 3. Malzeme alışının bir kısmı stokta kaldıysa veya dönem başından malzeme kullanıldıysa bu dar profilin uygun olmadığını kabul edin. Stok zamanlamasını negatif miktarla ya da başka bir fiyatla gizlemeyin. 4. Kesin fiyat ve miktar farklarını, ardından kesin ücret ve süre farklarını kontrol edin. Görünen para toplamındaki yuvarlama etkisini yeni bir maliyet farkı gibi bileşenlere dağıtmayın. 5. Pozitif veya negatif tutarın nedenini gerçek kayıtlar ve standardın hazırlanış biçimiyle araştırın. Bu ekranın bir çalışan, tedarikçi veya üretim yöntemi hakkında nedensel hüküm vermediğini koruyun.

Yöntem kaynakları, Mitchell Franklin, Patty Graybeal ve Dixon Cooper’ın OpenStax tarafından yayımlanan *Principles of Accounting, Volume 2: Managerial Accounting* kitabındaki [8.2 Compute and Evaluate Materials Variances](https://openstax.org/books/principles-managerial-accounting/pages/8-2-compute-and-evaluate-materials-variances) ve [8.3 Compute and Evaluate Labor Variances](https://openstax.org/books/principles-managerial-accounting/pages/8-3-compute-and-evaluate-labor-variances) bölümleridir. Kitabın yayım tarihi 14 Şubat 2019’dur. Ayrı bölüm yayım ve güncelleme günleri kaynak kaydında bulunmadığından bu günler varsayılmaz. Tam HTML gövdelerinin donmuş okuma kaydı 18 Ekim 2026, 10:44:05–10:45:53 UTC aralığıdır.

Güncel kaynak sayfalarında CC BY-NC-SA 4.0 lisansı belirtilir; kaynak içeriğinin ticari yeniden kullanım izni varsayılmamıştır. Bu rehberde kaynak metinleri, şekilleri, tabloları veya çözüm örnekleri aktarılmaz. Türkçe açıklamalar ve sayısal senaryolar özgündür; maliyet ayrışımı yöntem ve formül düzeyinde doğrulanmıştır. Kaynak atfı, yazarların bu aracı denetlediği veya onayladığı anlamına gelmez. Vergi, bordro, mevzuata uygunluk, üretim genel gideri ve stok zamanlaması bu dar hesabın dışında kalır.