Koordinat Çevirici: Ondalık Derece ve DMS Dönüşümü

Enlem ekvatorun kuzey veya güney tarafını, boylam başlangıç meridyeninin doğu veya batı tarafını anlatan açısal koordinattır. Bu araç enlemi −90 ile +90, boylamı −180 ile +180 derece arasında kabul eder. İki sayı yer değiştirdiğinde bambaşka bir koordinat elde edilebilir. Değerler bu aralıkların ikisine de uyuyorsa araç yanlış sırayı yalnızca rakamlardan anlayamaz.

Örneğin 41,0082 ve 28,9784 yazarken ilk sayı enlem, ikinci sayı boylamdır. Başka bir kaynaktaki iki sütunun boylam–enlem sırasıyla verilmiş olması mümkündür. Sütun başlığını okuyun; “ilk sayı her yerde enlemdir” diye varsaymayın. Aktarım sırasında her bir değeri kendi adlı alanına yerleştirmek, yalnızca iki sayıyı yan yana kopyalamaktan daha güvenlidir.

Bir açı derecesi 60 açı dakikası, bir açı dakikası 60 açı saniyesi içerir. Böylece 1° = 3600″ olur. Buradaki dakika ve saniye zaman ölçmez. Bir yolculuğun kaç dakika süreceğini veya saatteki saniyeleri değil, açının küçük parçalarını belirtir. NIST SP 330’un açı birimleri tablosunda derece, dakika ve saniye arasındaki bu birim ilişkileri bulunur.

İşaretler de biçimi tanımaya yardımcı olur: ° derece, ′ dakika, ″ saniyedir. 41° 12′ 30″ ifadesindeki 12 ve 30, derece sayısının ondalık basamakları değildir. Bu nedenle 41,1230° şeklinde yazmak aynı değeri üretmez. Parçaları dönüştürmek için dakika 60’a, saniye 3600’e bölünerek dereceyle toplanmalıdır. DMS sonuç satırında saniyenin ondalık ayırıcısı noktayla yazılır: 29.52″. Ondalık derece sonuçları Türkçe virgülle gösterilir: 41,0082°.

Önce açının mutlak büyüklüğünü kullanın ve tam derece kısmını ayırın. Kalan derece kesrini 60 ile çarparak dakika değerini bulun. Bunun tam kısmı dakika, kalan dakika kesrinin 60 katı saniye olur. Negatif işaret bu parçaların büyüklüğüne eklenmez; enlemde güney, boylamda batı yönünü belirler.

41,0082° örneğinde tam derece 41’dir. Kalan 0,0082 × 60 = 0,492 dakika verir. Tam dakika 0, kalan 0,492 × 60 = 29,52 saniye olur. Sonuç kuzey yönüyle 41° 0′ 29,52″ K biçimindedir. Eksi enlem girilseydi parçalar aynı kalır, yalnızca yön G olurdu. Hesaplayıcı DMS sonucunu en fazla iki ondalık saniye basamağıyla gösterir.

28,9784° boylamında tam derece 28’dir. Kesirli bölüm 0,9784 × 60 = 58,704 dakika verir. Tam dakika 58, kalan 0,704 × 60 = 42,24 saniye olur. Doğu yönündeki sonuç 28° 58′ 42,24″ D şeklinde yazılır. Derece ve dakika bölümlerini ayrı ayırmak, 58,704 değerinin tamamını tam dakika gibi kullanmayı önler.

Ters kontrol için 28 + 58/60 + 42,24/3600 işlemini yapın. Sonuç yeniden 28,9784 olur. Bu örnekte saniye iki basamakla tam ifade edilebildiğinden gösterimden kaynaklanan kayıp bulunmaz. Başka değerlerde saniyenin devam eden basamakları yuvarlanabilir; aynı ters kontrolün özgün girdiyi bütün basamaklarıyla geri vermesi her zaman beklenmez.

DMS modunda derece ve dakika kutularına tam sayı, saniye kutusuna gerekiyorsa ondalık sayı yazın. Hesap derece + dakika/60 + saniye/3600 toplamını kurar. Ardından yön işareti toplamın tamamına uygulanır. Kuzey ve doğu pozitif, güney ve batı negatif kabul edilir. Bu işaret düzeniyle iki koordinatın ondalık karşılığı birlikte okunabilir.

Örneğin 33° 51′ 30″ güney için büyüklük 33 + 51/60 + 30/3600 = 33,858333…° olur. Güney yönü nedeniyle sonuç −33,858333333333° şeklinde gösterilir. Yalnızca 33’ün önüne eksi koyup ardından pozitif dakika ve saniyeyi eklemek başka bir değer üretir. Doğru işaret, açının bütün büyüklüğünü güney veya batıya yöneltir.

Türkçe sonuçlarda K kuzey, G güney, D doğu, B batı anlamına gelir. Yön listelerinde uluslararası karşılıkları da görünür: N north, S south, E east, W west. Böylece yabancı bir kayıt üzerindeki 33° S ifadesini güney seçeneğine yerleştirebilirsiniz. Harfi sayı kutusuna eklemeniz gerekmez; ayrı yön alanını kullanın.

Ondalık modda ise yön sayının işaretinden çıkarılır. Güney enlemi için −33,8583, batı boylamı için −70,6693 gibi değerler yazılır. Pozitif sayının yanına G veya B yazmak bu aracın sayı alanında desteklenen giriş biçimi değildir. DMS modunda dereceyi negatif yazıp ayrıca güney seçmek de gerekmez; derece büyüklüğü pozitiftir ve yön ayrı seçilir.

Derece–dakika–saniye biçiminde dakika 0 ile 59 arasında tam sayı, saniye ise 0 dahil, 60 hariç aralıkta olmalıdır. Bu sürüm saniye girdisinde en fazla altı ondalık basamak kabul eder. Örneğin 29,52 ve 59,999999 kullanılabilir; 60 saniye normalleştirilmiş DMS girişine uymaz. USGS’nin koordinat veri sözlüğü de DMS parçaları ile enlem ve boylam aralıklarını ayrı tanımlar.

Elinizde 12° 14′ 60″ varsa aynı açı 12° 15′ 0″ olarak yazılabilir. Ancak araç yanlış veya normalleştirilmemiş girdiyi sessizce başka parçalara çevirmez; ilgili alanı düzeltmenizi ister. Derece ve dakika kutularında kesir kullanmayın. 12° 14,5′ gibi derece–ondalık dakika biçimi için önce 0,5 dakikayı 30 saniyeye çevirerek 12° 14′ 30″ yazabilirsiniz.

Enlemde tam 90°, boylamda tam 180° girildiğinde dakika ve saniye sıfır olmalıdır. 90° 0′ 1″ enlemi sınırı aşar; üç parçanın her biri kendi kutu aralığında olsa bile toplam geçerli değildir. Hesaplayıcı böyle bir durumda sınırı aşan dakika veya saniye alanını belirtir. 90° 0′ 0″ kuzey ve güney enlemleri desteklenir.

Boylamda +180° ve −180° aynı meridyenin iki yazımıdır; yönler ayrı tutulduğu için bu araç doğu ve batı gösterimini kendiliğinden tek bir işarete indirmez. Ondalık değeri 180’in dışına sarmaz veya 360 derece ekleyip çıkararak düzeltmez. Kaynağınız 0–360 boylam düzeni kullanıyorsa önce hangi boylam sözleşmesinin kullanıldığını belirleyin; bu form imzalı −180..180 aralığını bekler.

Bir sonuçta saniye 59,995″ olduğunda iki ondalık basamağa yuvarlama 60,00″ sınırına ulaşır. DMS gösteriminde 60 saniye bırakılmaz; bir dakika eklenir ve saniye sıfır olur. Dakika da 60’a ulaşırsa derece bir artırılır. Yarım durumda açının büyüklüğü yukarı yuvarlanır; negatif koordinatın yönü ayrıca korunur.

Örneğin 12° 59′ 59,995″ büyüklüğü iki basamaklı DMS kontrolünde 13° 0′ 0″ görünür. Ondalık moddaki 89,999999° enlem de 90° 0′ 0″ gösterimine yuvarlanır. Bu görünüm, girilen açının gerçekten tam 90° olduğu anlamına gelmez. Yuvarlanmış sonucu özgün ölçüm gibi kaydetmeyin; daha ayrıntılı girdi değerini ayrıca koruyun.

Tam sıfır enlem ekvator üzerinde, tam sıfır boylam başlangıç meridyeni üzerinde bir açı değeridir. Formda −0 yazılsa da bu ayrı bir konum oluşturmaz. Araç tam sıfırı DMS’de enlem için K, boylam için D yönüyle standartlaştırır; ondalık sonuçta 0 verir. DMS parçalarının tamamı sıfırsa seçilmiş G veya B de bu sıfır kuralıyla gösterilir.

Gerçekte negatif olan çok küçük bir değer ise farklıdır. −0,0000001° enlemi iki basamaklı saniyeye çevrildiğinde 0° 0′ 0″ G görünür. G yönü korunur, çünkü özgün sayı tam sıfır değildir. Sonuç açıklamasında bu yuvarlama belirtilir. Yalnızca DMS’deki sıfır parçalarına bakıp yönün hatalı olduğunu veya girdinin sıfıra eşit olduğunu varsaymayın.

Ters dönüşüm sonucu en fazla 12 ondalık derece basamağı ile gösterilir; gereksiz sondaki sıfırlar kaldırılır. Örneğin 151° 12′ 0″ doğu, 151,2° olur. 33° 51′ 30″ güney ise devam eden kesir nedeniyle −33,858333333333° görünür. Bu, sınırsız basamaklı kesrin sonlu bir gösterimidir; devam eden rakamlar tam bir ondalığa dönüştürülmüş gibi düşünülmemelidir.

DMS girişindeki altı basamaklı saniyenin tamamı ters dönüşümde kullanılır. Yanındaki DMS kontrol gösterimi yalnız iki basamaklı diye hesap iki basamağa indirilmez. Örneğin 30,123456 saniye ile 30,12 saniye aynı giriş değildir. Hassas bir kaydı tekrar aktarırken özgün saniyeyi, dönüştürülmüş sonucu ve gösterim basamağını birlikte takip etmek gereksiz tekrar yuvarlamasını azaltır.

Aynı açıyı ondalık veya DMS biçiminde yazmak, konumun datumunu değiştirmez. NOAA NGS’nin NCAT arayüzünde giriş biçimi ile giriş ve çıkış referans çerçeveleri ayrı seçimlerdir. Bu ayrım, bir koordinatın nasıl yazıldığı ile hangi referansa göre tanımlandığının farklı bilgiler olduğunu gösterir. Buradaki hesaplayıcı yalnız gösterim alanlarını dönüştürür.

Bir kaydın WGS 84, ED50 veya başka bir referansla geldiğini bilmeniz gerekiyorsa kaynak bilgisini koruyun. Bir sayıyı DMS’ye çevirmek onu otomatik olarak WGS 84 yapmaz. UTM doğu/kuzey değerleri de bu forma ondalık enlem veya boylam gibi girilmemelidir. Metre cinsindeki düzlem koordinatı ile derece cinsindeki coğrafi koordinatın büyüklüğü ve anlamı farklıdır.

Bu sayfa ondalık sayılarda Türkçe virgülü destekler. 41,0082 değerini enlem kutusuna, 28,9784 değerini boylam kutusuna ayrı yazın. Derece işareti, yön harfi veya iki sayıyı aynı kutuya eklemeyin. DMS modunda ise her bileşen kendi alanındadır. Eksik saniye varsa sıfır olduğunu kaynaktan doğrulayıp 0 yazın; bilinmeyen saniyeyi kesin sıfırmış gibi kabul etmeyin.

Özellikle 41,30° ile 41° 30′ arasındaki farkı kontrol edin. Birincide kesirli bölüm 0,30 derece, yani 18 dakikadır. İkincide 30 dakika yarım derece eder ve sonuç 41,5° olur. Noktalama işareti veya sütun başlığı eksikse rakamlar tek başına biçimi belirlemeye yetmeyebilir. Önce kaynak kaydın gösterimini öğrenmek dönüşümün doğru kurulmasını sağlar.

Sonuca yeni ondalık basamaklar eklemek ölçüm cihazının daha hassas çalıştığını göstermez. Elinizde yalnız tam saniyeye yuvarlanmış bir kayıt varsa dönüşümden uzun bir ondalık kesir elde edebilirsiniz. Bu kesrin uzunluğu, özgün kaydın bütün o basamakları gerçekten ölçtüğü anlamına gelmez. Hesap hassasiyeti ile konum ölçümünün belirsizliği ayrı değerlendirilir.

Koordinatla birlikte tarih, kaynak, referans sistemi ve belirtilmiş doğruluk bilgisi varsa bunları koruyun. Araç uydu verisi okumaz veya belirli bir adresle eşleşme kontrolü yapmaz. İki biçimin aritmetik olarak uyumlu olması, yanlış girilmiş bir koordinatın doğru yere ait olduğunu kanıtlamaz. Enlem–boylam sırası, işaretler ve yönler hâlâ kullanıcının kontrol etmesi gereken kayıt bilgileridir.

Bir dönüşüm kaydı için “Enlem 33° 51′ 30″ G, boylam 151° 12′ 0″ D; ondalık karşılık −33,858333333333°, 151,2°” gibi açık bir ifade kullanabilirsiniz. Bu cümle iki sayının sırasını ve yönlerini korur. Referans sistemi kaynakta belirtilmişse aynı kayda ekleyin; gösterim değişikliği bu bilgiyi yeniden belirlemez.

Ekran görüntüsü seçeneği form ve sonuç değerlerini bir görselde toplar. Paylaş bağlantısı hesaplayıcıyı açar; girilen koordinatları bağlantıya eklemez. Siteye ekleme seçeneği aynı dönüşüm formunu kendi sayfanızda sunmanıza yardımcı olur. Bir koordinatı başkasına gönderirken yalnız bağlantıyı vermek hesabı yeniden kurmaya yetmez; gerekli değerleri, yönleri ve hangi biçimin kullanıldığını ayrıca açıklayın.