Tartılmış Gıda Atığı Günlüğü

Bir satır, sizin ayrı bir tartım olayı olarak bildirdiğiniz kaydı temsil eder. Aynı gün birkaç olay bulunabilir; bazı günlerde ise hiç kayıt bulunmayabilir. Araç, yazılmamış bir günün atık miktarının sıfır olduğu sonucuna varmaz. Bir kabın farklı zamanlarda tartılması da yalnız aynı miktarı verdiği için tek olay sayılmaz. Tarih, kayıt adı veya kodu, sınıf ve tartım bilgileri birlikte o satırın izini oluşturur.

Başlamadan önce hesap bağlamında tartılmış ve kullanıcı tarafından sınıflanmış atık kayıtlarını özetlediğinizi belirtirsiniz. Bu seçim, uygulamanın atığı tanıdığı veya sınıfladığı anlamına gelmez. Aynı anda işlenen kayıtların sizin amaçladığınız günlük kapsamına ait olması gerekir. Birbirinden farklı not kümelerini birlikte yazarsanız sonuç bunların ortak toplamını verir; hangi kaydın başka bir çalışmaya ait olduğunu kendi başına ayıramaz. Hesaptaki açıklık, bu kapsamın başlangıçta belirlenmesine dayanır.

Net miktarı biliyorsanız beş sütunlu net kayıt tablosunu kullanın. Bu tabloda tarih, kayıt adı veya kodu, kullanıcı sınıfı, net miktar ve birim yer alır. Kapla birlikte yapılan tartımdan net miktarı bulacaksanız altı sütunlu brüt–dara tablosunu kullanın. Burada aynı bilgilerin yanında brüt miktar ve kap darası için ayrı hücreler bulunur. Her iki tablo da aynı sonuca, yani kaydın net kütlesine ulaşır; miktarın hangi yoldan geldiği sonuçta korunur.

Tablolardan yalnız birini doldurabilirsiniz veya iki yolu aynı günlükte kullanabilirsiniz. İkisinin toplamında en az bir, en fazla 200 kayıt bulunmalıdır. Her tablo tek başına da en fazla 200 satır alır; iki tabloya ayrı ayrı 200 kayıt yazmak ortak üst sınırı artırmaz. Bu sayı teknik bir kayıt sınırıdır. Günlük tutmanın kaç gün sürmesi, kaç tartım yapılması veya belirli miktarda atık bulunması gerektiğine dair bir hedef değildir.

Kullanmadığınız tabloyu boş bırakabilirsiniz. Başlangıçta görülen tamamen boş giriş satırı, doldurulmuş bir ölçüm kaydı sayılmaz. Buna karşılık bir satırın bir kısmını doldurup gerekli diğer hücrelerini boş bırakmak geçerli kayıt oluşturmaz. Dolu kayıtların arasında boş bir satır bırakılması da sessizce atlanmaz. Böylece hangi satırların toplama girdiği belirsizleşmez. İki tablo da boşsa özet üretilebilmesi için en az bir açık kayıt gerekir.

Net tablosundaki miktar, kap kütlesi eklenmeden yalnız kayda konu atığın miktarını ifade eder. Bu hücreye kapla birlikte okunan değeri yazmak, kabın da net atık toplamına katılmasına yol açar. Araç miktarın büyüklüğünden böyle bir karışıklığı anlayamaz. Hangi değerin elinizdeki notta net olarak kaydedildiğini bilmeniz gerekir. Bu giriş yolunda ayrıca brüt miktar veya kap darası istenmez; sonuçta bu bilgiler yokmuş gibi açıkça ayrılır.

Net miktar sıfır olabilir. Açıkça sıfır yazılmış geçerli bir satır, boş bırakılmış bir hücreyle aynı şey değildir. Tarihi, adı ve sınıfı tamam olan sıfır kaydı kayıt sayısında yer alır ve o tarih kaydedilmiş tarihler arasında bulunur. Bu durum bütün günün veya başka kayıtların da sıfır olduğunu göstermez. Sıfır, yalnız o satırda bildirdiğiniz miktardır; başka bir gözleme kendiliğinden taşınmaz.

Brüt–dara tablosunda brüt miktar, kap ile içeriğinin birlikte bildirilen kütlesidir. Dara ise bu kayıtta kullanılacak kap kütlesidir. Net miktar, brütten daranın çıkarılmasıyla bulunur. Aynı satırdaki iki miktar aynı birimdedir. Örneğin satırın birimi kilogram olarak seçildiyse hem brüt hem dara kilogramı anlatır. Birinin gram, diğerinin kilogram olarak düşünülmesi bu tablo düzeniyle ifade edilmez; ortak birim açık olmalıdır.

Dara brütten büyük olamaz. Böyle bir satır negatif net miktara yol açacağı için reddedilir; sonuç sıfıra çekilmez. Brüt ile dara eşitse net miktar sıfırdır ve satır diğer bilgileri de geçerliyse kabul edilir. Dara olmadığını bildiriyorsanız hücreye açıkça sıfır yazın. Darayı boş bırakmak, sıfır kap kütlesi seçmek anlamına gelmez. Hesap kabın gerçekte kaç gram olduğunu ölçmez ve aynı kap için önceki bir satırın darasını kendiliğinden kullanmaz.

Bir olayın net miktarını bir tabloya, aynı olayın brüt ve darasını diğer tabloya yeniden girmek iki ayrı katkı oluşturmak için kullanılmamalıdır. Her olay için uygun tek giriş yolunu seçmek gerekir. Kayıt adlarının iki tablo boyunca benzersiz olmasının nedeni de bu ilişkiyi görünür tutmaktır. Farklı adlar verilmiş iki satırın aynı fiziksel olay olup olmadığını araç belirleyemez; böyle bir tekrarın anlamı sizin notlarınıza bağlıdır.

Her olayın adı veya kodu iki tabloda birlikte ele alındığında benzersiz olmalıdır. Aynı kod başka bir tarihte veya diğer tartım yolunda yeniden kullanıldığında girdi reddedilir. Ad ve kodların kenarındaki boşluklar kaldırılır; büyük ve küçük harfler farklı kabul edilir. Bu yüzden kısa, ayırt edilebilir ve kendi notlarınızla eşleştirebileceğiniz ifadeler kullanmak yararlıdır. Adlar en fazla 40 karakterdir; harf ve rakamlarla birlikte boşluk, alt çizgi, nokta, parantez ve kısa çizgi kullanılabilir.

Farklı olayların aynı tarihe, sınıfa ve miktara sahip olması mümkündür. Ayrı olay kodlarıyla bildirildiklerinde bu satırlar ayrı kayıtlar olarak kalır; yalnız sayıları aynı diye birleştirilmezler. Sonuçtaki kaynak bilgisi, kaydın hangi giriş tablosundaki kaçıncı satırdan geldiğini gösterir. Net tablosunun birinci satırı ile brüt–dara tablosunun birinci satırı farklı kaynaklardır. Bu iz, günlük toplamın hangi tartım notlarına dayandığını incelemeyi sağlar.

Kullanıcı sınıfı için üç ifade vardır: yenebilir, yenmeyen ve ayrıştırılmamış. Buradaki yenebilir ifadesi, kaydı sizin bu sınıfa ayırdığınızı anlatır. Bir ürünün şu anda tüketilebilir, güvenli veya uygun olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde yenmeyen sınıfı da araç tarafından tanıma veya inceleme sonucunda atanmaz. Hesap her kaydı seçtiğiniz sınıfta tutar ve net kütlesini o sınıfın toplamına ekler.

Karışık parçaları ayrı ayrı tanımlayamadığınız bir kayıtta ayrıştırılmamış sınıfı kullanılabilir. Araç bu miktarın bir bölümünü tahmini olarak diğer iki sınıfa dağıtmaz. Böylece bilinmeyen dağılım, açık bir sınıf olarak sonuçta kalır. Sınıfları karşılaştırırken bu üçüncü bölümün varlığını korumak önemlidir. Ayrıştırılmamış miktarın küçük veya büyük olması da bir kalite puanı değildir; yalnız bildirilmiş kayıtların nasıl sınıflandığını gösterir.

Sınıf hücresinde bu üç Türkçe ifade küçük harfle kullanılır. Başka bir ad, gıda adı veya atığın oluşma nedeni bu hücreye yazıldığında sınıf tahmini yapılmaz. Sınıflama ile olayın adı ayrı bilgilerdir. Kayıt adını açıklayıcı seçebilirsiniz; sınıf alanında ise ortak üçlü korunur. Böylece aynı günlükte farklı sözcüklerin istemeden ayrı sınıflar oluşturması veya benzer ifadelerin sessizce birleştirilmesi önlenir.

Girişlerde yalnız g ve kg kullanılır. Bir kilogram bin grama eşittir; kilogramla yazılan miktar bu ilişkiyle grama çevrilir. Sonuçların tamamında kütle gram olarak gösterilir. Birim dönüşümü, aynı büyüklüğün farklı ölçeğini ortaklaştırır. Bir hacmin kaç gram geleceğini belirlemek için kullanılmaz. Litre, mililitre, bardak veya kaşık miktarı için yoğunluk varsayılmaz; bu değerler tartılmış kütle yerine kabul edilmez.

Her sayısal giriş eksi olmayan ve en fazla bir milyar olan bir değerdir. En fazla üç ondalık değer basamağı kullanılabilir. Ondalık miktarı virgülle yazmak ve binlik ayraç kullanmamak, sayının açık okunmasını sağlar. Değeri değiştirmeyen son sıfırlar yeni bir ölçüm bilgisi eklemez. Bu giriş sınırları yazılımın sayısal kapsamıdır; kullanılacak tartının doğruluğu veya bir ölçümün fiziksel hassasiyeti hakkında onay oluşturmaz.

Gram sonuçları, gerekli olduğunda en fazla üç ondalık basamakla ve yuvarlama yapılmadan yazılır. Örneğin 1,005 g brüt ile 1 g dara arasındaki fark 0,005 g'dır. Sayıların tam aritmetiğini korumak, bu küçük farkın gösterimde sıfırmış gibi kaybolmasını önler. Bununla birlikte böyle bir sonuç, tartınızın gerçekte bu farkı güvenilir biçimde ölçebildiğini göstermez. Hesap doğruluğu ile ölçüm doğruluğu birbirinden ayrı konulardır.

Her satırın tarihi yıl, ay ve gün olarak tam yazılır. Desteklenen giriş aralığı 1900-01-01 ile 2099-12-31 arasındadır. Ayların gün sayıları ve Gregoryen takvimin artık yıl kuralları denetlenir. Var olmayan bir tarih başka bir güne kaydırılmaz. Eksik ay veya gün tamamlanmaz; boş tarih için bugün seçilmez. Tarih, miktarın hangi güne ait olduğunu sizin bildirdiğiniz şekliyle günlükte tutar.

Aynı tarihte birden fazla kayıt olabilir. Kayıtları takvim sırasıyla girmeniz gerekmez. Sonuç önce net tablosunun kayıtlarını kendi giriş sırasında, ardından brüt–dara tablosunun kayıtlarını kendi giriş sırasında gösterir. Daha sonra tarih toplamları tarih sırasıyla verilir. Bu düzen, hem kaynak satıra dönmeyi hem de farklı tablolarda aynı güne ait kayıtları birlikte okumayı sağlar. Tarih kontrolü, tartımın gerçekte o gün yapıldığını doğrulamaz.

Toplam kaydedilmiş net atık, bütün geçerli satırların net gramlarının toplamıdır. Üç sınıfın kütleleri de bu toplamın parçalarıdır. Sınıf yüzdesi, ilgili sınıfın net kütlesinin bu toplam net kütleye bölünüp yüzle çarpılmasıyla bulunur. Payda satın alınan gıda, hazırlanan yemek veya tüketilen miktar değildir. Örneğin yenebilir sınıfın payı, yalnız kaydedilmiş atıkların içinde o sınıfa ayrılan kütlenin payını anlatır.

Yüzdeler, tam değerlerini korumak için gerektiğinde sadeleştirilmiş kesirle gösterilir. Bir sınıfta kaç kayıt bulunduğu ile o sınıfın kütle payı farklı şeylerdir. Çok sayıda küçük miktarlı kayıt, tek bir büyük kayıttan daha az kütle taşıyabilir. Bu yüzden yüzde, satır sayılarını karşılaştırarak bulunmaz. Net ve brüt–dara yolundan gelen kayıtlar da aynı kütle toplamında birleşir; tartım yolunun farklı olması sınıf paydasını değiştirmez.

Toplam net kütle sıfırsa sınıf yüzdelerinin paydası da sıfır olur. Bu durumda sıfır yüzde yazılmaz. Görünür açıklama şöyledir: Toplam 0 g olduğu için yüzde hesaplanamıyor. Kayıt sayısı, tarih sayısı ve sıfır kütle toplamları yine geçerli bilgiler olarak gösterilir. Bir sınıfın hiç kaydı olmamasıyla o sınıfta sıfır miktarlı kayıt bulunması da aynı kayıt sayısını vermez; kütleleri aynı olsa bile satır bilgileri korunur.

Günlük toplam, aynı tarihi taşıyan bütün kayıtların net gramlarını bir araya getirir. Hangi giriş tablosundan geldikleri bu toplamı ayırmaz; kaynak izleri birlikte görünür. Sonuçtaki tarih toplamı satırı yeni bir tartım değildir. Kayıt satırlarıyla tarih toplamlarını birlikte yeniden toplamak aynı miktarı iki kez sayar. Genel toplamı okurken kayıt kümesinin toplamını, tarihleri incelerken ilgili günlük toplamları kullanmak gerekir.

Kaydedilmiş tarih sayısı yalnız en az bir geçerli kayıt bulunan farklı tarihleri sayar. En erken ve en geç tarihin arasındaki bütün günler için veri bulunduğu söylenmez. Arada boş gün varsa o gün için sıfır miktar atanmaz veya yeni satır oluşturulmaz. Sıfır miktarlı açık bir kayıt ise ait olduğu tarihi günlükte temsil eder. Böylece kaydın bulunmadığı gün ile kaydı bulunup miktarı sıfır bildirilen gün birbirinden ayrılır.

Üst özet, toplam kayıt sayısını, kaydedilmiş tarih sayısını ve toplam net kütleyi gösterir. Üç kullanıcı sınıfının kütleleri ile toplam içindeki payları ayrı verilir. Doğrudan net miktar girilen kayıtların ve brüt–dara ile hesaplanan kayıtların sayıları da bulunur. En erken ve en geç kayıt tarihleri, bu kümenin dış tarih sınırlarını açıklar. Bunlardan gün başına tüketim, atık oluşma sıklığı veya kaydedilmemiş dönemlerin toplamı çıkarılmaz.

Dokuz sütunlu ayrıntı tablosu, satırın kayıt mı tarih toplamı mı olduğunu, kaynağını, tarihini, adını, sınıfını, ölçüm temelini ve kütlelerini birlikte gösterir. Doğrudan net kayıt yolunda bildirilmeyen brüt ve dara alanları boşluğu açıkça anlatan çizgiyle gösterilir. Bu çizgi sıfır kütle anlamına gelmez. Brüt–dara yolundaki bildirilen değerler de gram temelinde görülür; hesaplanan netle birlikte kontrol edilebilir.

EPA'nın [A Guide to Conducting and Analyzing a Food Waste Assessment yayını](https://www.epa.gov/sites/default/files/2015-08/documents/r5_fd_wste_guidebk_020615.pdf), açık tanımlanmış atık sınıflarının ölçülmesi, kap darasının çıkarılması ve kayıt örneği içindeki kütle paylarının hesaplanması kavramlarına dayanak sağlar. Kaynak dizininde Mart 2014 etiketi bulunur. PDF için bundan ayrı kesin bir revizyon tarihi doğrulanmamıştır; belge kodu veya bağlantıdaki sayılardan başka tarih türetilmez. Bu rehber eski yönetim sıralamalarını veya hazır maliyet varsayımlarını kullanmaz.

EPA'nın [Food: Too Good To Waste değerlendirme raporunun](https://www.epa.gov/sites/production/files/2016-07/documents/ftgtw_finalreport_7_19_16.pdf) kapağı Nisan 2016 tarihlidir. Rapor, hane kayıtlarında tartımı ve kısımların ayrı sınıflanmasını ele alırken karışık parçaların sınıflama belirsizliğini de açıklar. Burada rapordaki başarı oranları veya hane ortalamaları kişiye uygulanmaz. [NIST'in birim yazımı sayfası](https://www.nist.gov/pml/owm/writing-si-metric-system-units) ise kilogram–gram ilişkisini destekler; sayfanın güncelleme tarihi 29 Temmuz 2026'dır. Bu kaynaklar 18 Ekim 2026 tarihinde okunmuştur.

Bu günlükteki anlatım, hesap ve örnekler özgündür. Kaynakların formu, görseli, tablosu, kodu veya veri kümesi kopyalanmamıştır. [EPA kullanım açıklaması](https://www.epa.gov/web-policies-and-procedures/epa-disclaimers), belgeye ve üçüncü taraf içeriğine göre farklı hak koşulları bulunabileceğini belirtir; kaynak raporların yeniden dağıtım izninin tamamlandığı iddia edilmez. Kaynak göstermek de kurumların bu aracı onayladığı anlamına gelmez. Kaynakların rolü, dar ölçüm ve sınıflama kavramlarını açıklamaktır.

Burada tanımlanan yerel hesap, girdileri ve sonuçları kendiliğinden kaydetmez; ağa veya analiz sistemine aktarmaz. Hesap yapmak daha sonra açılabilecek bir günlük arşivi oluşturmaz. Sonuçtan parasal kayıp veya tasarruf, kalori veya besin öğesi kaybı, karbon etkisi, tüketim ya da kişisel sağlık değerlendirmesi üretilmez. Her değer, sizin bildirdiğiniz tartım ve sınıflama notlarının net kütle hesabı olarak okunmalıdır. Gerçek ölçüm ve sınıflama doğrulaması bu aritmetik özetin dışındadır.

16 Ekim 2026 için doğrudan net girilen iki kayıt 150 g yenebilir ve 90 g yenmeyen sınıfında olsun. 18 Ekim'de yenebilir sınıfındaki başka bir kayıt 0,11 kg brüt ve 0,05 kg dara ile bildirilsin; neti 60 g olur. Aynı tarihte ayrıştırılmamış sınıfında 45 g brüt ve 15 g dara içeren kaydın neti 30 g'dır. Bu sınıflar yalnız örnek kullanıcı bildiriminin adlarıdır; gıdaların mevcut güvenliği hakkında anlam taşımaz.

Dört kaydın toplamı 150 + 90 + 60 + 30 = 330 g'dır. Yenebilir sınıf toplamı 210 g, yenmeyen 90 g ve ayrıştırılmamış 30 g olur. Toplam içindeki kesin payları sırasıyla 700/11 %, 300/11 % ve 100/11 % olarak bulunur. Tarih toplamları 16 Ekim'de 240 g, 18 Ekim'de 90 g'dır. 17 Ekim için kayıt olmadığı için sıfır yazılmaz. Dış tarihler üç günlük bir aralığa yayılsa da kaydedilmiş tarih sayısı ikidir.

17 Ekim 2026 tarihinde yenebilir sınıfına sıfır gram net kayıt girilsin. Ayrı bir olay koduyla aynı tarihte ayrıştırılmamış sınıfına 0,25 kg brüt ve 0,25 kg dara yazılsın. İkinci kaydın neti de sıfırdır. İki satırın toplamı sıfır gram olur. Net giriş sayısı bir, brüt–dara giriş sayısı bir, toplam kayıt sayısı iki ve kaydedilmiş tarih sayısı birdir.

Bu kümede üç sınıfın da net kütlesi sıfırdır. Ancak her sınıfın yüzde hesabı sıfır toplamına bölmeyi gerektireceği için paylar tanımlı değildir. Sonuçta yüzde yerine toplamın sıfır olması nedeniyle hesap yapılamadığı açıklanır. Yenmeyen sınıfında kayıt bulunmaması, diğer sınıflardaki sıfır kayıtların silinmesini gerektirmez. Açıkça girilmiş iki olay, kütle toplamına sıfır eklese de kendi tarih ve kaynak bilgileriyle günlükte kalır.

16 Ekim 2026'da ayrıştırılmamış sınıfına 0,001 kg net, 18 Ekim'de yenebilir sınıfına 0,125 g net yazılsın. Brüt–dara tablosundaki ayrı bir kayıt ise 15 Ekim'e ait olsun; yenmeyen sınıfında 1,005 g brüt ve 1 g dara bildirsin. Net miktarlar sırasıyla 1 g, 0,125 g ve 0,005 g olur. Toplam 1,13 g'dır. Bu küçük sayılar, ondalık aritmetiği açıklayan sentetik örneklerdir; bir tartının ölçüm kabiliyeti hakkında iddia taşımaz.

Yenebilir sınıfın payı 1250/113 %, yenmeyen sınıfın payı 50/113 %, ayrıştırılmamış sınıfın payı 10000/113 % olur. Üç kesin payın toplamı yüzdür. Kayıtlar giriş yollarının sırasını korurken tarih toplamları 15, 16 ve 18 Ekim sırasıyla 0,005 g, 1 g ve 0,125 g gösterir. Kaydedilmiş üç farklı tarih bulunur. Aradaki 17 Ekim'e sonuç eklenmez; brüt–dara kaydının girişte daha sonra bulunması en erken tarihin 15 Ekim olmasını değiştirmez.

Aşağıdaki sentetik kayıtlar, hesap ekranındaki iki tabloya ayrı ayrı girilebilir. Her örnekte üst özetin bütün satırları ile kayıt ve tarih tablosunun tamamı verilmiştir. Kayıt satırları ile tarih toplamları aynı miktarı farklı düzeylerde gösterir; bu iki satır türü birlikte yeniden toplanmaz.

Örnek 1: Ayrı sınıflar ve kayıtsız gün

- Hesap bağlamı: Bildirilen tartılmış atık kayıtları.

Net miktar kayıtları

Brüt ve dara kayıtları

Sonuçlar

Kayıt ve tarih tablosu

Örnek 2: Sıfır toplamda tanımsız yüzdeler

- Hesap bağlamı: Bildirilen tartılmış atık kayıtları.

Net miktar kayıtları

Brüt ve dara kayıtları

Sonuçlar

Kayıt ve tarih tablosu

Örnek 3: Ondalık miktarlar ve ayrı günler

- Hesap bağlamı: Bildirilen tartılmış atık kayıtları.

Net miktar kayıtları

Brüt ve dara kayıtları

Sonuçlar

Kayıt ve tarih tablosu

1. Her olay için hangi bilginin bulunduğunu ayırın: doğrudan net miktar mı, yoksa kapla birlikte brüt ve kap darası mı? Aynı olayı iki kez girmeden uygun tabloyu seçin. 2. Tam tarih, benzersiz olay adı veya kodu, kullanıcı sınıfı ve birimi yazın. Brüt–dara yolunda iki miktarın aynı birimde olduğundan ve daranın brütü aşmadığından emin olun. 3. Sonuçta her kaydın net gramını kendi notuyla karşılaştırın. Sınıf paylarını yalnız kaydedilmiş net toplamın içindeki dağılım olarak, günlük toplamları ise yalnız kayıt bulunan tarihlere ait değerler olarak okuyun.

1. Değişen kaydı kaynak tablosu ve satır bilgisiyle bulun. Tarih, sınıf, birim veya miktardan hangisinin değiştiğini kendi tartım notunuzdan belirleyin. 2. Mevcut satırı düzeltin; aynı olay için yeni bir kodla ikinci kayıt eklemeyin. Kullanmadığınız tabloda yalnız boş başlangıç satırı kalabilir; kısmen dolu satır bırakmayın. 3. Yeniden hesapladıktan sonra kayıt netini, ilgili sınıf toplamını ve tarih toplamını birlikte inceleyin. Bir sınıfın oranı, başka sınıftaki miktar değişince de değişebilir; yalnız kendi satırının aynı kalmasına bakarak yüzdeyi sabit sanmayın.