Faaliyet Tabanlı Maliyetleme: Havuzlardan Ürünlere Maliyet Dağıtımı

Birden fazla ürün aynı destek faaliyetlerini kullanıyorsa bütün gideri yalnız ürün adedine bölmek her ürünün kullanımını aynı kabul eder. Faaliyet tabanlı maliyetleme, hazırlanmış maliyet havuzlarını seçilmiş faaliyet etkenleriyle ilişkilendirir. Her havuz için etken başına tutar bulunur ve ürünün o etkenden kullandığı miktarla çarpılır. Böylece ürünün doğrudan maliyetine hangi faaliyetlerden ne kadar pay geldiği ayrı görülebilir.

Bu araç aynı döneme ait birden fazla faaliyet havuzu ve ürün için bu dağıtım hesabını yapar. Havuz maliyeti, toplam etken miktarı ve ürünlerin etken kullanımları kullanıcı tarafından hazırlanır. Hangi etkenin giderle doğru nedensel ilişki kurduğunu araç seçmez veya doğrulamaz. Sonuç, seçilmiş dağıtım temelinin matematiksel etkisini gösterir; tek başına doğru maliyet yöntemi, en iyi üretim planı veya işletme kararı anlamına gelmez.

Ürünlere dağıtılmayan pay açıkça korunur. Bir havuzun toplam etken miktarının yalnız bir bölümü ürünler tarafından kullanılmışsa kalan miktar ve buna karşılık gelen maliyet ayrıca görünür. Bu maliyet, ürünlerin toplamı mutlaka havuz maliyetine eşit olsun diye yeniden paylaştırılmaz. Böylece tanımlanmış faaliyet tabanı ile incelenen ürünlerin kullanımını birbirine uydurmak için birim maliyet gizlice büyütülmez.

Bütün havuzlar ve ürünler aynı dönemi kapsamalıdır. Bir havuzun yıllık gideriyle o havuzun yalnız bir aylık toplam etken miktarını doğrudan eşleştirmek aynı oranı vermez. Aynı şekilde yıllık ürün miktarına karşı yalnız bir vardiyanın etken kullanımını girmek anlamlı bir birim maliyet oluşturmaz. Araç dönem dönüşümü yapmaz veya giderin hangi tarihe ait olduğunu belgelerden çıkarmaz; karşılaştırılabilir tutarlar dışarıda hazırlanır.

Havuz maliyeti C, o faaliyet için bu hesapta dağıtılmasını istediğiniz toplam TL tutarıdır. Aynı gideri birden fazla havuza tekrar yazmayın. Ürünün doğrudan toplam maliyetinde bulunan bir tutarın havuz maliyetine de eklenmesi, aynı giderin ürüne iki kere taşınmasına yol açabilir. Matematiksel mutabakat böyle bir tekrarın gerçek kayıt açısından doğru olduğunu kanıtlamaz; önce maliyet kapsamını belirlemek gerekir.

Bu model giderin vergiye kabulünü, finansal raporlama sınıflamasını veya muhasebe kaydını seçmez. Hazırladığınız maliyetler içinde hangi kalemin bulunduğunu kendiniz belirlersiniz. Satış geliri, fiyat, kâr ve nakit akışı da hesaplanmaz. Ürün toplamı, yalnız yazdığınız doğrudan toplam maliyet ile ona tahsis edilen faaliyet paylarının toplamıdır. Başka giderlerin kendiliğinden eklendiği veya bu toplamın işletmenin bütün maliyetini kapsadığı varsayılmamalıdır.

Her havuzun bir kodu, etken birimi, toplam maliyeti ve toplam etken miktarı bulunur. Etken birimi saat, kurulum, sipariş veya başka desteklenen ölçü olabilir. Önemli olan aynı havuz için toplam etken miktarıyla ürün kullanımının aynı birimi taşımasıdır. Toplamı saat cinsinden hazırlanmış havuza ürünün dakikasını olduğu gibi yazmak farklı bir oranı kullanmak olur. Birim dönüşümü bu hesabın dışında tamamlanır.

Toplam etken D, havuz için seçtiğiniz dağıtım tabanıdır. Ürünlerin bu havuza ait kullanım miktarları d ile gösterilir. Bu miktarların toplamı D değerini aşamaz. Toplam etkenin ölçüm ve kapsamı dışarıda hazırlanır; araç bunun fiili kullanım, hazırlanmış kapasite veya başka bir kayıt temelinden gelip gelmediğine kendi başına karar vermez. Oranı yorumlarken kullandığınız temelin neyi temsil ettiğini ayrıca koruyun.

Kullanım toplamının tabanı aşmaması, bu aracın seçilmiş dar kapsam kuralıdır. Faaliyet tabanlı maliyetlemenin bütün uygulamalarının veya yöntem kaynağının her koşulda aynı sınırı zorunlu tuttuğu söylenmez. Ürünlere atanmayan payın ayrı bırakılması ve sıfır maliyetli, sıfır etkenli havuzun uygulanmaz oranla gösterilmesi de burada açıklanmış hesap tercihleridir. Bu tercihler başka bir işletmenin kapasite ölçümünü veya muhasebe politikasını kendiliğinden belirlemez.

Her havuz ayrı değerlendirilir. İki faaliyet aynı birimle ölçülse bile bunların oranları otomatik olarak birleştirilmez. Bir saatlik kurulum işi ile başka bir havuzun bir saatlik kontrol işi aynı maliyet anlamına gelmek zorunda değildir. Kullanım, doğru havuz koduyla ilişkilendirilmelidir. Farklı etken birimlerini tek genel miktara toplamak da ortak bir kullanım ölçüsü üretmez; saat, sipariş ve kilogram kendi havuzlarında kalır.

Her ürün için pozitif tam üretim adedi N girilir. Bu sayı ürünün birim maliyetini bulmak için kullanılır. Aynı ürün grubuna ait doğrudan maliyet alanı, ürün başına fiyat değil o grubun toplam tutarıdır. Yüz adet ürünün toplam doğrudan maliyetini yazarken tutarı önce yüze bölüp birim değer olarak girmeyin. Araç bu alanı bir kez daha adetle çarpmaz; toplam maliyete doğrudan ekler.

Ürünlerin farklı adetleri olabilir. Her ürünün toplamı kendi adedine bölünür; başka ürünün sayısı veya bütün ürünlerin genel adedi kullanılmaz. Doğrudan toplam maliyet sıfır olabilir. Ürün faaliyet kullanmıyorsa toplamı yalnız doğrudan maliyetten oluşabilir; bu da sıfırsa pozitif adet üzerinde birim maliyet sıfır olarak tanımlıdır. Bu durum, ürün adedinin sıfır olduğu ve bölmenin yapılamadığı profille aynı değildir.

Bu dar modelde sıfır üretim adedi kabul edilmez. Hiç ürün bulunmayan bir gruba maliyet dağıtıp hayali birim maliyet üretmek yerine veri reddedilir. Üretim adedi bir ile 1.000.000.000 arasında tam sayıdır. Ondalık olarak yazılmış bir adet, değeri tam sayıya eşit görünse bile bu tam sayı alanının yazım kuralını karşılamaz. Örneğin yüz adet için 100 yazılır; 100,0 kullanılmaz.

Her kullanım satırı bir ürünü bir havuzla eşleştirir; kullanım miktarı ve havuzun etken birimi yazılır. Ürün ve havuz kodları kendi tanım listelerinde bulunmalıdır. Aynı ürün–havuz çifti ikinci kez yazılmaz. Birden fazla kayıt aynı çifte aitse gerçek toplamı dışarıda hazırlayıp tek satırda kullanın. Yinelenen çiftler, yanlışlıkla iki kez yazılmış veriyle ayrıştırılamayacağı için burada reddedilir.

Listede bulunmayan bir ürün–havuz çiftinin kullanımı sıfır kabul edilir. Bu açık kural, ürünün o faaliyeti kullanmadığı senaryoyu kolaylaştırır. Eksik bilgiyle karıştırılmamalıdır: ürün aslında faaliyeti kullanıyorsa o çiftin yazılmaması payı sıfır yapar ve maliyet dağılımını değiştirir. Araç unutulmuş bir kullanımı dışarıdan tamamlamaz. Kullanım listesini hazırlarken her ürünün hangi havuzlarla ilişkili olduğunu ayrıca kontrol edin.

Tamamen boş satır, veri girmeye ayrılmış boş bir yer olarak yok sayılabilir. Buna karşılık yalnız ürün kodu yazılmış, havuz veya miktarı eksik satır tamamlanmış sıfır kullanım değildir. Kısmen doldurulmuş satırlar reddedilir. Sıfır kullanımı açıkça yazacaksanız kod, havuz, miktar ve birim bilgilerini eksiksiz hazırlayın. Bu ayrım, eksik bir satırın sessizce geçerli bir tahsise dönüşmesini önler.

Toplam etken miktarı pozitifse havuzun etken başına oranı r=C/D biçimindedir. Bir ürünün o havuzdan aldığı pay r×d olur. Oran bütün ürünler için aynı havuz tanımını taşır; ürünün kullandığı miktar değiştikçe aldığı maliyet payı değişir. Toplam ürün adedi bu oranı doğrudan belirlemez. Adet ancak o havuzun seçilmiş etkeni olarak ayrıca tanımlanmışsa kullanım tabanında yer alır.

Bir ürün birkaç havuz kullanıyorsa her havuzdan gelen pay ayrı hesaplanır ve ürün için toplanır. Bir havuzdaki kullanımın yüksek olması diğer havuzun oranını değiştirmez. Böylece ürün toplamını oluşturan faaliyet payları görülebilir. Bu paylar bir ürünün maliyetinin neden yüksek olduğuna ilişkin ilk inceleme sağlar; fakat etkenin nedenselliğini veya hangi faaliyetin azaltılması gerektiğini araç belirlemez. Dağıtım ilişkisi ile gerçek işletme nedenini aynı şey saymayın.

Ürünün toplam maliyeti, doğrudan toplam tutar artı bütün faaliyet paylarının toplamıdır. Birim maliyet bu toplamın ürünün kendi pozitif adedine bölümüdür. Önce her havuzdan gelen kesin maliyet bulunur; sonra toplam ve birim maliyet hesaplanır. Havuz oranını veya ürün payını ara adımda para görünümüne yuvarlamak, çok sayıda kullanımda toplamı değiştirebilir. Bu nedenle dağıtım kesin değerlerle sürdürülür.

Bir havuzdaki ürün kullanımlarının toplamı U olsun. Dağıtılmayan etken miktarı D−U, ürünlere verilmeyen maliyet ise C−ürünlere dağıtılan toplam olur. Havuz oranı tanımlıysa kalan maliyet aynı zamanda oran ile kalan etken miktarının çarpımına eşittir. Bu iki ilişki, havuzun ürünlere giden ve gitmeyen kısımlarının aynı toplamı kapattığını kontrol etmeye yarar.

Kalan miktar, seçilmiş dağıtım tabanının bu ürünlere yazılmamış bölümüdür. Bunun her durumda fiziksel boş kapasite, gereksiz harcama veya verimsizlik olduğu iddia edilmez. Başka ürünler, kapsam farkı veya farklı bir taban hazırlığı söz konusu olabilir. Araç bu nedenleri araştırmaz. Sonucu kullanırken D değerinin ve incelenen ürün kümesinin dışarıda nasıl hazırlandığını göz önünde bulundurun; sıfır olmayan kalanı otomatik gider kararı haline getirmeyin.

Dağıtılmayan maliyet ürünlere zorla yüklenmez. Ürünlerin kullanım toplamına yeniden bölüp oranı büyütmek bu hesabın seçilmiş tabanını değiştirir. Böyle bir yeniden dağıtım yapılmış gibi ürün birim maliyetleri sunulmaz. Kullanım toplamı D değerine eşitse havuzun tamamı ürünlere gider ve kalan sıfır olur. Kullanım toplamı sıfırsa pozitif havuz maliyetinin tamamı açıkça dağıtılmadan kalabilir; bu tutar ürünün doğrudan maliyetine gizlice eklenmez.

Toplam etken sıfır, havuz maliyeti pozitifse etken başına maliyet tanımsızdır. Bu durumda hesap reddedilir; maliyet sıfıra bölünerek bir oran uydurulmaz. Ürün kullanımlarının hepsini sıfır yazmak da pozitif maliyetin paydasını oluşturmaz. Önce havuzun toplam etken tabanını ve maliyetin aynı döneme ait olup olmadığını kontrol edin. Gerçek bir düzeltme olmadan yalnız sonuç almak için tutar veya etken eklemeyin.

Toplam etken ve maliyet birlikte sıfırsa havuz oranı tanımlı sıfır sayılmaz; uygulanmaz olarak kalır. Bu havuzdaki bütün ürün kullanımları da sıfır olmalıdır. Dağıtılacak maliyet bulunmadığından ürün payları sıfırdır; bunun için sıfır bölü sıfırın bir değeri olduğu söylenmez. Ürünlerin kendi doğrudan maliyetleri ve başka havuzlardan payları varsa onlar kendi tanımlı hesaplarıyla devam eder.

Toplam etken pozitif, maliyet sıfırsa oran tanımlı olarak sıfırdır. Pozitif kullanım olsa bile ürünlere bu havuzdan sıfır maliyet gider. Etken kullanımının toplam tabanı aşmaması kuralı yine geçerlidir; maliyetin sıfır olması miktar uyuşmazlığını geçerli yapmaz. Bu senaryo ilgili maliyetin gerçekten sıfır olduğu hazırlanmış girdiyi kullanır; faaliyetin işletmede ücretsiz veya önemsiz olduğunu kanıtlamaz.

Her havuzun maliyeti, ürünlere dağıtılan toplam ile dağıtılmayan maliyetin toplamına eşit olmalıdır. Her ürünün toplamı, doğrudan toplam maliyet ile faaliyet paylarının toplamına eşit olmalıdır. Bütün ürünler birlikte ele alındığında ürün maliyetleri toplamı ile dağıtılmayan havuz maliyetleri toplamı, bütün doğrudan maliyetler ve bütün havuz maliyetleri toplamına bağlanır. Bu ilişkiler ayrı ayrı kontrol edilir.

Yalnız bir genel toplamın kapanması, bir kullanımın yanlış havuza yazılmadığını göstermez. Havuzları ve ürün paylarını ayrı okumak gerekir. Aynı giderin hem doğrudan maliyette hem havuzda bulunması gibi kapsam hataları da verilen toplamlar üzerinden matematiksel olarak kapanabilir. Mutabakat bu nedenle kayıtların bütün gerçekliğini onaylamaz. Hesabın tutarlılığını gösterir; etken seçiminin, gider sınıflamasının veya ürün miktarının doğru olduğuna ilişkin dış incelemenin yerine geçmez.

Para görünümleri, kesin hesap tamamlandıktan sonra hazırlanır. Alt kalemleri ayrı yuvarlayıp toplamak ile kesin toplamı bir kez yuvarlamak farklı görüntü verebilir. Bu fark yeni maliyet veya kayıp değildir. Ürün, havuz ve genel maliyetin kesin bağlarını görüntü farklarından ayrı değerlendirin. Para görünümünü eşitlemek için ürün paylarına veya dağıtılmayan tutara ekleme yapılmaz; seçilmiş dağıtım tabanındaki kesin paylar korunur.

Para tutarları iki ondalık basamağa yarım yukarı yuvarlanarak gösterilir. Faaliyet oranı ve ürünün birim maliyeti ise kesin kesir olarak korunur; örneğin 1/300 TL/saat, her bir saat için bir TL'nin üç yüze bölünmüş tutarını ifade eder. Kesri ondalık yaklaşıma çevirip maliyet dağıtımına geri taşımayın. Tablodaki kesin maliyet sütunu ile iki ondalıklı para sütunu bu nedenle ayrı okunur; burada bir muhasebe yuvarlama standardına uyum iddiası kurulmaz.

Gösterim farklarının işareti satırdaki sırayı izler: solda yazılı yuvarlanmış parçaların toplamından sağda yazılı yuvarlanmış toplam çıkarılır. Genel düzeyde havuzlar, ürün tahsisleri, kalan havuz payları, ürün maliyetleri ve doğrudan tutarlar kendi toplamlarıyla karşılaştırılır. Ayrıca doğrudan tutar artı tahsis ile ürün toplamı, tahsis artı kalan ile havuz toplamı ve bütün tahsis hücreleri artı kalan paylar ile havuz toplamı ayrı gösterilir. Her havuzun tahsisleri ve kalanı da kendi maliyetine bağlanır; her ürünün havuz payları tahsisine, doğrudan tutarı ve tahsisi toplamına bağlanır. Ayrı ilişkilerdeki farklar birbirini götürebilir; bir genel farkın sıfır olması bütün görüntülerin aynı şekilde kapandığı anlamına gelmez.

Önce Hesap dışında doğruladığınız kapsam alanında aynı döneme, ayrı maliyet havuzlarına ve doğrulanmış etken ile ürün kullanımlarına ait seçimi yapın. Faaliyet havuzları bölümünde her faaliyet için kod, etken birimi, toplam maliyet ve toplam etken miktarı yazılır. Ürünler bölümünde kod, pozitif tam üretim adedi ve o ürün grubunun doğrudan toplam maliyeti girilir. Ürünlerin etken kullanımları bölümünde ürün, havuz, kullanılan etken miktarı ve birim eşleştirilir. En çok altı havuz, sekiz ürün ve kırk sekiz kullanım satırı desteklenir. Aynı listede kodlar tekrarlanmaz; kodlar en çok sekiz karakterli, büyük İngilizce harfle başlayan, devamında büyük İngilizce harf, rakam, alt çizgi veya kısa çizgi bulunabilen anonim tanımlardır.

Etken birimleri adet, saat, kurulum, sipariş, kontrol, metre, kg ve km seçenekleridir. Kullanım satırının birimi havuzun birimiyle aynı olmalıdır. Her havuz maliyeti ve her ürünün doğrudan toplam maliyeti sıfır ile 1.000.000.000.000.000 TL arasındadır. Toplam etken ve ürün kullanım miktarları sıfır ile 1.000.000.000 arasında olabilir; ayrıca her havuzda kullanımlar toplamı o havuzun tabanını aşamaz. Bunlar teknik sınırlar olup mevzuat veya işletme kapasitesi onayı değildir.

Maliyet ve etken alanlarında en çok altı değer değiştiren ondalık basamak kullanılır; her sayı en çok kırk karakterle yazılır. Nokta veya virgül yalnız ondalık ayırıcıdır; binlik gruplama, üs veya birim sayı kutusuna eklenmez. Bin için 1000, yarım saat için 0,5 yazın. Üretim adedi ise yalnız pozitif tam sayı biçimindedir. Girdilerin hassasiyet ve aralık sınırları, ham değerler yuvarlanarak aşılmaz. Değeri değiştirmeyen son sıfırların kabulü, alanın tam sayı yazım kuralını kaldırmaz.

Aşağıdaki üç örnekte maliyetler ve faaliyet miktarları aynı dönem için hazırlanmıştır. Ürün adedi pozitif tam sayıdır; doğrudan maliyet ürün başına tutar değil toplamdır. Yazılmayan ürün–havuz kullanımları sıfır kabul edilir. Dağıtılmayan maliyetler açıkça ayrı tutulur ve hiçbir ürüne yeniden yüklenmez.

KUR havuzunun toplam maliyeti 1200 TL, toplam etkeni 60 kurulumdur; oranı 20 TL/kurulum olur. KNT havuzunun 900 TL maliyeti 30 saate bölünür ve oran 30 TL/saat çıkar. A ürünü kurulumdan 400 TL, saat havuzundan 300 TL pay alır. B ürününün aynı havuzlardan payları 200 TL ve 150 TL olur. A için 2000 TL doğrudan toplama 700 TL eklenir; 100 adette birim maliyet 27 TL/adet bulunur. B için 800 TL doğrudan toplam ve 350 TL tahsis, 50 adette 23 TL/adet verir.

Ürünler KUR havuzunun 30 kurulumunu, KNT havuzunun 15 saatini kullanır. Geriye sırasıyla 600 TL ve 450 TL maliyet kalır. Böylece 2100 TL havuz maliyetinin 1050 TL bölümü ürünlere gider, 1050 TL bölümü ürünlere atanmayan pay olarak korunur. Bu kalan, ürün maliyetlerini yükseltmek için yeniden dağıtılmaz. Ürün maliyetleri toplamı 3850 TL; doğrudan maliyetler toplamı 2800 TL olur. Bütün kesin farklar ve bu örnekteki gösterim farkları sıfırdır.

Örnek 1 girdilerinin tamamı

Örnek 1 Faaliyet havuzları

Örnek 1 Ürünler

Örnek 1 Ürünlerin etken kullanımları

Sonuç başlığı: Ürünlere tahsis edilen genel gider. Sonuç değeri: 1050,00 TL.

Örnek 1 sonuçlarının tamamı

Örnek 1 maliyet dağıtım tablosu

Örnek 1 için gösterilen beş hesap adımı

1. Aynı dönemin havuz maliyetlerini ve toplam etken tabanlarını hazırlayın. Her havuzda maliyeti kendi etkenine bölün; farklı etken birimlerini ortak miktar toplamında birleştirmeyin. 2. Ürün ve havuz çiftlerinin kullanım miktarlarını doğrulayın. Yazılmayan çiftleri sıfır kabul edin; her havuzun ürün kullanımları toplamı o havuzun etken tabanını aşarsa hesabı durdurun. 3. Her ürünün kullanımını havuzun kesin faaliyet oranıyla çarparak maliyet tahsisini bulun. Oranı ara aşamada yuvarlamayın; sıfır etken ve sıfır maliyet havuzunda oran kurmadan sıfır tahsis bırakın. 4. Her ürünün tahsislerini toplayıp o ürünün doğrudan toplam maliyetine ekleyin. Pozitif tam üretim adedine bölerek kesin birim maliyeti bulun; doğrudan birim tutarı toplam tutar alanına yazmayın. 5. Ürünlere atanmayan etken ve maliyeti ayrı bırakın. Havuz, ürün ve toplam kesin maliyet farklarını kapatın; iki ondalık gösterimden doğan kuruş farklarını hiçbir ürün veya havuza dağıtmayın.

Örnek 1 için gösterilen beş kapsam notu

- Bu araç aynı dönem için faaliyet tabanlı maliyet tahsisidir; stokların A/B/C sınıflandırması değildir. Havuzların ve etkenlerin nedenselliği, kapsamı ve gerçekliği hesap dışında belirlenir. - Her havuzun toplam ürün kullanımı, girilen toplam etken tabanını aşamaz. Bu, seçilmiş dar profilin kuralıdır; aşımda payda büyütülmez, kullanım kırpılmaz veya maliyetler zorla eşitlenmez. - Toplam etken sıfır ve maliyet pozitifse faaliyet oranı tanımsızdır ve hesap reddedilir. İkisi de sıfırsa oran uygulanmaz ve tahsis sıfırdır; 0/0 sıfır sayılmaz. Pozitif etken ve sıfır maliyet için oran gerçekten sıfırdır. - Kalan etken ve maliyet yalnız bu ürünlere atanmayan paydır; fiziksel atıl kapasite, zarar veya muhasebede gider yazma hükmü değildir. Kalan pay ürünlere otomatik eklenmez. Optimum karar, doğru muhasebe veya vergi onayı verilmez. - Üretim adedi pozitif tam sayıdır. Doğrudan tutar ürünün dönem toplamıdır. Tahsisler, faaliyet oranları ve birim maliyetler kesin kesirle korunur; yalnız para gösterimi iki ondalığa yarım yukarı yuvarlanır. Gösterim farkları maliyeti değiştirmez.

H havuzunda 0,01 TL maliyet ve 3 saat toplam etken vardır. Bir saat başına kesin oran 1/300 TL/saat olur. A ve B ürünleri birer saat kullanır; her birine 1/300 TL tahsis edilir ve aynı tutar ürünlere atanmadan kalır. Ürünlere toplam tahsis 1/150 TL'dir. Her ürünün doğrudan toplamı 0,005 TL, toplam maliyeti 1/120 TL olur. Farklı adetler nedeniyle A ürününün birim maliyeti 1/360 TL/adet, B ürününün birim maliyeti 1/240 TL/adettir.

Kesin tahsislerin her biri para görünümünde 0,00 TL olurken birlikte toplamları 0,01 TL görünür. Bu nedenle ürün tahsisleri eksi toplam tahsis gösterim farkı -1 kuruştur. İki ayrı 0,005 TL doğrudan tutar ayrı ayrı 0,01 TL görünür; kesin toplamları ise 0,01 TL'dir. Bu ilişkinin gösterim farkı 1 kuruştur. Havuzun iki tahsisi ve kalanı ayrı gösterildiğinde toplam görüntü 0,00 TL, havuz görüntüsü 0,01 TL olur; ilgili fark -1 kuruştur. Ürünlere atanmayan payın 0,00 TL görünmesi kesin payın sıfır olduğu anlamına gelmez. Hiçbir fark maliyetlere dağıtılmaz.

Örnek 2 girdilerinin tamamı

Örnek 2 Faaliyet havuzları

Örnek 2 Ürünler

Örnek 2 Ürünlerin etken kullanımları

Sonuç başlığı: Ürünlere tahsis edilen genel gider. Sonuç değeri: 0,01 TL.

Örnek 2 sonuçlarının tamamı

Örnek 2 maliyet dağıtım tablosu

Örnek 2 için gösterilen beş hesap adımı

1. Aynı dönemin havuz maliyetlerini ve toplam etken tabanlarını hazırlayın. Her havuzda maliyeti kendi etkenine bölün; farklı etken birimlerini ortak miktar toplamında birleştirmeyin. 2. Ürün ve havuz çiftlerinin kullanım miktarlarını doğrulayın. Yazılmayan çiftleri sıfır kabul edin; her havuzun ürün kullanımları toplamı o havuzun etken tabanını aşarsa hesabı durdurun. 3. Her ürünün kullanımını havuzun kesin faaliyet oranıyla çarparak maliyet tahsisini bulun. Oranı ara aşamada yuvarlamayın; sıfır etken ve sıfır maliyet havuzunda oran kurmadan sıfır tahsis bırakın. 4. Her ürünün tahsislerini toplayıp o ürünün doğrudan toplam maliyetine ekleyin. Pozitif tam üretim adedine bölerek kesin birim maliyeti bulun; doğrudan birim tutarı toplam tutar alanına yazmayın. 5. Ürünlere atanmayan etken ve maliyeti ayrı bırakın. Havuz, ürün ve toplam kesin maliyet farklarını kapatın; iki ondalık gösterimden doğan kuruş farklarını hiçbir ürün veya havuza dağıtmayın.

Örnek 2 için gösterilen beş kapsam notu

- Bu araç aynı dönem için faaliyet tabanlı maliyet tahsisidir; stokların A/B/C sınıflandırması değildir. Havuzların ve etkenlerin nedenselliği, kapsamı ve gerçekliği hesap dışında belirlenir. - Her havuzun toplam ürün kullanımı, girilen toplam etken tabanını aşamaz. Bu, seçilmiş dar profilin kuralıdır; aşımda payda büyütülmez, kullanım kırpılmaz veya maliyetler zorla eşitlenmez. - Toplam etken sıfır ve maliyet pozitifse faaliyet oranı tanımsızdır ve hesap reddedilir. İkisi de sıfırsa oran uygulanmaz ve tahsis sıfırdır; 0/0 sıfır sayılmaz. Pozitif etken ve sıfır maliyet için oran gerçekten sıfırdır. - Kalan etken ve maliyet yalnız bu ürünlere atanmayan paydır; fiziksel atıl kapasite, zarar veya muhasebede gider yazma hükmü değildir. Kalan pay ürünlere otomatik eklenmez. Optimum karar, doğru muhasebe veya vergi onayı verilmez. - Üretim adedi pozitif tam sayıdır. Doğrudan tutar ürünün dönem toplamıdır. Tahsisler, faaliyet oranları ve birim maliyetler kesin kesirle korunur; yalnız para gösterimi iki ondalığa yarım yukarı yuvarlanır. Gösterim farkları maliyeti değiştirmez.

Z havuzunda toplam etken ve maliyet birlikte sıfırdır. Bu yüzden faaliyet oranı uygulanmaz olarak görünür; sıfır bölü sıfıra bir değer verilmez. X ürününün Z kullanımı yazılmamıştır ve açık giriş kuralı uyarınca sıfırdır. S havuzunun maliyeti de sıfırdır, fakat toplam etkeni 8 saattir. S oranı bu nedenle tanımlı sıfırdır. X ürünü 3 saat kullanır ve 5 saat ürünlere atanmayan etken kalır; sıfır maliyet üzerinde bütün tahsisler ve kalan maliyet sıfırdır.

X ürününün 4 adet için doğrudan toplam maliyeti 12 TL'dir. Havuzlardan ek maliyet gelmediği için ürün toplamı 12 TL, birim maliyet 3 TL/adet olur. Bu sonuç Z havuzunun oranını sıfır fiyat haline getirmez; uygulanmayan oran ve tanımlı sıfır oran ayrı korunur. Kalan 5 saat yalnız seçilmiş toplam tabanın bu ürüne yazılmayan bölümüdür; fiziksel boş kapasiteye ilişkin hüküm değildir.

Örnek 3 girdilerinin tamamı

Örnek 3 Faaliyet havuzları

Örnek 3 Ürünler

Örnek 3 Ürünlerin etken kullanımları

Sonuç başlığı: Ürünlere tahsis edilen genel gider. Sonuç değeri: 0,00 TL.

Örnek 3 sonuçlarının tamamı

Örnek 3 maliyet dağıtım tablosu

Örnek 3 için gösterilen beş hesap adımı

1. Aynı dönemin havuz maliyetlerini ve toplam etken tabanlarını hazırlayın. Her havuzda maliyeti kendi etkenine bölün; farklı etken birimlerini ortak miktar toplamında birleştirmeyin. 2. Ürün ve havuz çiftlerinin kullanım miktarlarını doğrulayın. Yazılmayan çiftleri sıfır kabul edin; her havuzun ürün kullanımları toplamı o havuzun etken tabanını aşarsa hesabı durdurun. 3. Her ürünün kullanımını havuzun kesin faaliyet oranıyla çarparak maliyet tahsisini bulun. Oranı ara aşamada yuvarlamayın; sıfır etken ve sıfır maliyet havuzunda oran kurmadan sıfır tahsis bırakın. 4. Her ürünün tahsislerini toplayıp o ürünün doğrudan toplam maliyetine ekleyin. Pozitif tam üretim adedine bölerek kesin birim maliyeti bulun; doğrudan birim tutarı toplam tutar alanına yazmayın. 5. Ürünlere atanmayan etken ve maliyeti ayrı bırakın. Havuz, ürün ve toplam kesin maliyet farklarını kapatın; iki ondalık gösterimden doğan kuruş farklarını hiçbir ürün veya havuza dağıtmayın.

Örnek 3 için gösterilen beş kapsam notu

- Bu araç aynı dönem için faaliyet tabanlı maliyet tahsisidir; stokların A/B/C sınıflandırması değildir. Havuzların ve etkenlerin nedenselliği, kapsamı ve gerçekliği hesap dışında belirlenir. - Her havuzun toplam ürün kullanımı, girilen toplam etken tabanını aşamaz. Bu, seçilmiş dar profilin kuralıdır; aşımda payda büyütülmez, kullanım kırpılmaz veya maliyetler zorla eşitlenmez. - Toplam etken sıfır ve maliyet pozitifse faaliyet oranı tanımsızdır ve hesap reddedilir. İkisi de sıfırsa oran uygulanmaz ve tahsis sıfırdır; 0/0 sıfır sayılmaz. Pozitif etken ve sıfır maliyet için oran gerçekten sıfırdır. - Kalan etken ve maliyet yalnız bu ürünlere atanmayan paydır; fiziksel atıl kapasite, zarar veya muhasebede gider yazma hükmü değildir. Kalan pay ürünlere otomatik eklenmez. Optimum karar, doğru muhasebe veya vergi onayı verilmez. - Üretim adedi pozitif tam sayıdır. Doğrudan tutar ürünün dönem toplamıdır. Tahsisler, faaliyet oranları ve birim maliyetler kesin kesirle korunur; yalnız para gösterimi iki ondalığa yarım yukarı yuvarlanır. Gösterim farkları maliyeti değiştirmez.

1. Ortak dönemi ve maliyet kapsamını belirleyin. Her giderin doğrudan maliyet veya faaliyet havuzunda yalnız bir kez bulunduğunu kontrol edin; dağıtım etkenlerini dışarıda hazırlayın. 2. Havuz kodlarını, birimlerini, toplam maliyetlerini ve toplam etken tabanlarını girin. Aynı birimde ölçülen farklı faaliyetleri kendiliğinden tek havuz kabul etmeyin. 3. Ürün kodlarını, pozitif tam üretim adetlerini ve doğrudan toplam maliyetlerini yazın. Birim doğrudan maliyeti toplam tutar alanına girmediğinizi doğrulayın. 4. Her ürün–havuz kullanımını doğru birimle ekleyin. Unutulmuş kullanımın sıfır sayılacağını, yinelenen çiftin ise reddedileceğini göz önünde bulundurun; eksik hücreli satır bırakmayın. 5. Havuz oranlarını, ürün paylarını ve dağıtılmayan tutarları ayrı okuyun. Her ürünün toplam ve birim maliyetini, havuzların ve genel maliyetin kesin mutabakatlarıyla birlikte kontrol edin.

1. Pozitif maliyetli havuzun toplam etkeni sıfırsa girdiyi yeniden değerlendirin. Payda olmadan oran üretilemez; yalnız hata kaybolsun diye sahte etken eklemeyin. 2. Kullanımlar havuz tabanını aşıyorsa dönem, birim ve yinelenen kayıtları kontrol edin. Miktar farkı sıfır maliyetli havuzda bile geçerli bir dağıtım sayılmaz. 3. Sıfır maliyet ve sıfır etken havuzunda oran uygulanmaz kalır. Bu durumu pozitif etken üzerindeki tanımlı sıfır oranla karıştırmayın; sıfır bölü sıfıra değer vermeyin. 4. Ürünün maliyeti beklediğinizden farklıysa doğrudan toplam tutarı, üretim adedini ve bütün kullanım çiftlerini inceleyin. Eksik kullanım veya aynı giderin tekrar yazılması matematiksel kapanışta görünmeyebilir. 5. Dağıtılmayan payı veya para görünüm farkını ürünlere zorla yüklemeyin. Sonucu muhasebe, vergi veya en uygun faaliyet kararı saymadan gerçek maliyet kapsamı ve etken ölçümüyle ayrıca değerlendirin.

Yöntem kaynağı Mitchell Franklin, Patty Graybeal ve Dixon Cooper’ın OpenStax tarafından yayımlanan *Principles of Accounting, Volume 2: Managerial Accounting* kitabının [6.3 Calculate Activity-Based Product Costs](https://openstax.org/books/principles-managerial-accounting/pages/6-3-calculate-activity-based-product-costs) bölümüdür. Kitabın yayım tarihi 14 Şubat 2019’dur. Bölüm için ayrı yayım veya güncelleme günü varsayılmaz; sayfadaki 23 Nisan 2026 telif satırı güncelleme tarihi olarak yorumlanmaz. Kaynak, faaliyet havuzu oranı ve ürün kullanımına göre maliyet payı yönteminin doğrulanması için kullanılır.

Kaynağın tam bölümüne 18 Ekim 2026 tarihinde, 2026-10-18T12:53:12Z ile 2026-10-18T12:53:21Z arasındaki UTC erişim aralığında başvurulmuştur. Bu bilgi okuma zamanını belirtir; kitabın veya bölümün yayımlandığı gün olarak kullanılamaz. Bölümün yöntemi havuz oranını, ürün kullanımına göre tahsisi ve ürün toplamı ile birim maliyeti anlamak için temel alınmıştır; seçilmiş dar sınırlar ve ürünlere atanmayan pay politikası ayrıca açıklanmıştır.

Güncel kaynak sayfası CC BY-NC-SA 4.0 lisansını belirtir; ticari içerik yeniden kullanım izni veya yazar onayı varsayılmaz. Bu rehberde kaynak metni, şekli, tablosu ve çözüm örneği aktarılmaz. Türkçe anlatım, hesap ilişkilerinin açıklaması ve sayısal senaryolar özgündür. Bu dar araç etkenin nedenselliğini, gider sınıflamasını, muhasebe veya vergi uygunluğunu doğrulamaz. Dağıtılmayan maliyetin ayrı tutulması da onun işletmede nasıl kaydedileceğine ilişkin karar değildir.