Eşdeğer Birim Maliyeti: Tamamlanan Üretim ve Yarım Mamul

Bir üretim döneminin sonunda bölümde kalan bütün ürünler aynı tamamlanma düzeyinde olmayabilir. Yüz birimin her biri dönüştürme bakımından yarı tamamlanmışsa yapılan iş, bu maliyet havuzu açısından elli tam birimin işine karşılık gelir. Fiziksel olarak yine yüz birim vardır; eşdeğer birim, bu miktarın tamamlanmış iş karşılığını anlatır. Bu ayrım yapılmadan toplam maliyeti yalnız bitmiş ürünlere veya bütün fiziksel birimlere bölmek, yarım mamulün taşıdığı maliyeti yanlış dağıtabilir.

Bu araç tek ürün ve tek üretim bölümü için ağırlıklı ortalama yöntemini kullanır. İki ayrı maliyet havuzu bulunur: malzeme ve dönüştürme. Her havuzun dönem başından gelen maliyeti ile dönem içinde eklenen maliyeti birleştirilir. Tamamlanıp devredilen ürünlere ve dönem sonunda bölümde kalan yarım mamule bu ortak havuzlar üzerinden maliyet dağıtılır. Sonuç, birbirinden farklı üretim aşamalarını otomatik olarak birleştiren çok bölümlü bir rapor değildir.

Eşdeğer birim gerçek ürün sayımının yerine geçmez. Önce fiziksel miktarın nereden geldiği ve nereye gittiği belirlenir. Sonra dönem sonundaki miktarın malzeme ve dönüştürme bakımından tamamlanma yüzdeleri kullanılır. İki kontrol birbirinden ayrıdır: fiziksel miktarın kapanması, maliyetin doğru havuzlara hazırlanmış olduğunu tek başına kanıtlamaz. Aynı şekilde maliyet toplamının kapanması da tamamlanma yüzdelerinin doğru ölçüldüğünü göstermez.

Hesap aynı ürünün aynı bölümdeki tek üretim dönemini kapsar. Bütün fiziksel miktarlar ortak birimde, maliyetler TL olarak hazırlanır. Dönem başı stok, dönem içinde başlanan üretim ve tamamlanıp devredilen miktar aynı kapsamı anlatmalıdır. Bir tarafta kutu, diğer tarafta kutunun içindeki ürün birimini kullanmayın. Farklı nitelikte ürünleri veya farklı maliyet akışları olan bölümleri tek toplamda birleştirmeyin.

Fire, kayıp, yeniden işleme ve başka bölümden devralınan ayrı maliyet bu profilin dışında kalır. Bu olaylar fiziksel hareketi veya maliyet dağıtımını değiştirebilir. Burada eksilen miktara otomatik fire denmez; eksik maliyet de tamamlanan ürünlere kendiliğinden yüklenmez. Gerçek kaydınız böyle olaylar içeriyorsa yalnız kalan miktarı değiştirerek aynı kapsamı kurmuş sayılmazsınız. Hesaba girmeden önce bu dar modelin kayıtlarınızı temsil edip etmediğini belirleyin.

Malzeme ve dönüştürme havuzlarına hangi tutarların katılacağı dışarıda hazırlanır. Dönüştürme havuzu, bu bağlamda doğrudan işçilik ve üretim genel giderlerinin hazırlanmış toplamını kapsar. Araç genel gider yükleme oranını, giderin hukuki niteliğini veya vergiye kabulünü seçmez. Daha önce malzemeye eklenmiş bir tutarı dönüştürmeye tekrar yazmak aynı gideri iki kere sayar. Dönem başı tutarlarla cari eklemelerin de birbirini tekrar etmediğini kontrol edin.

Dönem başı miktar B, dönem içinde başlanan miktar S ve tamamlanıp devredilen miktar T olsun. Dağıtılacak fiziksel miktar B+S toplamıdır. Dönem sonunda bölümde kalan miktar E=B+S−T olarak bulunur. Bu modelde fire veya başka çıkış bulunmadığı için kalan miktar negatif olamaz. Devredilen miktarın toplam mevcut miktarı aşması halinde hesap geçerli bir dağılım üretmez.

Dönem sonu miktarı ayrıca tahmin edilerek girilmez; üç fiziksel girdiden hesaplanır. Örneğin dönem başında yüz, dönem içinde başlanan dokuz yüz birim ve tamamlanan sekiz yüz birim varsa dönem sonunda iki yüz birim kalır. Fiziksel mutabakat bin birim eşittir sekiz yüz devredilen artı iki yüz kalan biçimindedir. Bu aşamada tamamlanma yüzdeleri veya birim maliyetler fiziksel sayımı değiştirmez.

Tamamlanıp devredilen ürünler bu bölümün malzeme ve dönüştürme işi bakımından tam kabul edilir. Bu ifade sonraki bölümde yapılacak bütün işlerin de bittiği anlamına gelmez. Buradaki tamamlanma yalnız seçilmiş bölüm ve maliyet havuzları için geçerlidir. Başka bölümden devralınan maliyetin ayrı izlenmesi gerekiyorsa bu aracın iki havuzuna gelişigüzel eklenmez. Tek bölüm kapsamını korumak, aynı işi veya maliyeti ikinci kez saymayı önler.

Malzeme tamamlanması m, dönüştürme tamamlanması c ile gösterilir; ikisi de dönem sonunda kalan yarım mamule aittir. Yüzde 50 için 50 yazılır, 0,5 değil. Malzeme üretimin başında eklenmiş olabilir ve dönem sonu malzeme yüzdesi 100 iken dönüştürme yüzdesi 50 olabilir. Bazı süreçlerde malzeme daha sonraki aşamada eklenir. Bu nedenle iki yüzdeyi otomatik olarak aynı kabul etmeyin veya aralarında zorunlu bir sıralama varsaymayın.

Tamamlanma oranı burada yapılmış işin ilgili havuz açısından ölçüsüdür. Görsel olarak yarım görünen ürünün bütün maliyetleri bakımından yüzde 50 tamamlandığı sonucu çıkmaz. Malzeme ekleme noktası, kullanılan süreç ve maliyetin hangi aşamada oluştuğu yüzdeleri etkiler. Araç üretim akışından bu oranları tahmin etmez. Kullanacağınız yüzdeleri aynı bölüm ve dönem sonu miktarı için hesap dışında hazırlayın; bir havuzun yüzdesini diğerine taşımayın.

Dönem sonunda kalan miktar sıfırsa bu yüzdeler kalan maliyet oluşturmaz; sıfır miktarla çarpılır. Yüzdelerin sıfır veya yüz olması da tek başına fiziksel miktarın sıfır olduğunu göstermez. Bölümde ürün kalmış, fakat ilgili havuz bakımından henüz iş yapılmamış olabilir. Miktar, tamamlanma ve maliyet ayrı bilgidir. Bu ayrım özellikle bütün üretimin yarım mamulde kaldığı veya bir havuzun henüz devreye girmediği durumları anlamaya yardım eder.

Ağırlıklı ortalama, dönem başından taşınan maliyet ile dönem içinde eklenen maliyeti aynı havuzda ele alır. Dönem başında ürünlerin hangi yüzdesinin tamamlandığı ayrıca çıkarılmaz. Bu araç bu nedenle dönem başı tamamlanma yüzdesi istemez. Bu yüzdeyi dönem sonu alanına yazmak veya dönem başında yapılmış işi eşdeğer birimden tekrar düşmek, seçilmiş yöntemi değiştirir.

Bu hesapta dönem başındaki ürünlerden kaçının önce tamamlandığına göre ayrı maliyet katmanları kurulmaz. Dönem içinde başlanan ve dönem başından gelen ürünler için ayrı birim maliyet çıkarılmaz. Fiziksel girişler ve iki maliyet havuzunun toplamları birlikte değerlendirilir. FIFO üretim maliyetlemesiyle ağırlıklı ortalama aynı yöntem değildir. Başka bir yöntemin hesap adımlarını bu formun içine eklemek, aynı sonuçla karşılaştırılabilecek tutarlı bir rapor üretmez.

Dönem başında ürün bulunmasa da yöntem çalışabilir; bu durumda dışarıda hazırlanan dönem başı maliyet bilgileri gerçek kayıtla tutarlı olmalıdır. Dönem başı ürün ve maliyetlerinin doğru taşındığını araç doğrulamaz. Aynı gideri hem başlangıç tutarına hem cari ekleme alanına tekrar yazmayın. Girdi toplamının hesabı matematiksel olarak kapanabilir; ancak tekrar yazılmış tutarın doğru bir üretim maliyeti olduğu bundan çıkarılamaz.

Malzeme eşdeğer birimi T+E×m/100 biçimindedir. Tamamlanıp devredilen miktar malzeme yönünden tam kabul edildiği için doğrudan eklenir. Dönem sonunda kalan miktarın yalnız malzeme bakımından tamamlanmış bölümü buna katılır. Örneğin sekiz yüz tamamlanan ve iki yüz yarım mamulün malzeme tamamlanması yüzde 100 ise malzeme eşdeğer birimi bin olur. Bu sayı fiziksel toplamla aynı olabilir, fakat her zaman aynı olmak zorunda değildir.

Dönüştürme eşdeğer birimi T+E×c/100 olarak hesaplanır. Aynı örnekte dönüştürme tamamlanması yüzde 50 ise sekiz yüz tam birime yüz eşdeğer birim eklenir ve toplam dokuz yüz olur. Malzeme ile dönüştürme miktarları bu nedenle farklı paydalara sahiptir. Her iki maliyeti ortak tek bir eşdeğer birime bölmek, iki havuzun farklı tamamlanma düzeylerini yok sayar.

Eşdeğer birim kesirli olabilir. Bu, fiziksel ürünlerin kesirli sayılması gerektiği anlamına gelmez; tamamlanmış işin eşdeğerini gösterir. Yirmi beş fiziksel birimin dönüştürme bakımından yüzde 30 tamamlanması 7,5 eşdeğer birimdir. Bu değeri sekize veya yediye yuvarlayarak maliyet paydası yapmayın. Birim maliyet ve dağıtım, hesaplanan kesin eşdeğer birim üzerinden sürdürülür.

Malzeme havuzunda dönem başı malzeme maliyeti ile cari malzeme eklemesi toplanır. Dönüştürme havuzunda dönem başı dönüştürme maliyeti ile cari dönüştürme eklemesi toplanır. Dört giriş ayrı hazırlanır; dönem başı toplamını iki havuza birden yazmayın. Bir havuzun toplamı diğer havuzun tamamlanma yüzdesine göre dağıtılmaz. Maliyet türünün ve dönemin tutarlı olması, iki ayrı birim maliyetin anlamını korur.

Eşdeğer birim pozitifse havuz toplamı kendi eşdeğer birimine bölünür. Böylece bir tam eşdeğer birime düşen malzeme maliyeti ve bir tam eşdeğer birime düşen dönüştürme maliyeti bulunur. Havuz maliyeti sıfır, eşdeğer birim pozitifse bu bölüm sıfırdır ve birim maliyet tanımlı olarak sıfır olabilir. Bu durum, paydanın da sıfır olduğu uygulanmaz durumla aynı değildir.

Birim maliyet genellikle sonlu iki basamaklı bir para değildir. Kesin bölmenin sonucunu ara adımda kuruşa yuvarlayıp bütün ürünlerle çarpmak, havuz toplamını değiştirebilir. Bu araç dağıtımda kesin birim maliyeti kullanır. Para görünümü sonradan hazırlanır; kaynak havuzdaki maliyet, ekrandaki kısaltılmış birim fiyatın tekrar çarpılmasıyla yeniden tanımlanmaz. Özellikle çok sayıda ürün ve tekrarlayan kesirlerde bu ayrım önemlidir.

İki birim maliyet tanımlı olduğunda tamamlanıp devredilen miktar, malzeme ve dönüştürme birim maliyetlerinin toplamıyla çarpılır. İki havuzdan devredilen tutarlar ayrıca görülebilir. Kalan yarım mamulün malzeme maliyeti E×m/100 eşdeğer miktarıyla malzeme birim maliyetinin çarpımıdır. Dönüştürme için de kendi yüzdesi ve birim maliyeti kullanılır. Kalan maliyet bu iki tutarın toplamıdır.

Her havuz kendi içinde kapanmalıdır: toplam havuz maliyeti, devredilen pay artı kalan paya eşittir. Genel maliyet mutabakatı da dört başlangıç ve ekleme tutarının toplamını, devredilen toplam ile kalan toplamın toplamına bağlar. Yalnız genel toplamın kapanması, iki havuzun yanlış yer değiştirmesini fark etmeye yetmeyebilir. Bu nedenle malzeme, dönüştürme ve genel maliyet kontrolleri birlikte okunur.

Dağıtım, üretimden ne kadar para kazanılacağını göstermez. Satış fiyatı, satış miktarı, kâr veya vergi hesaplanmaz. Devredilen maliyetin sonraki bölümde, mamulde veya satışta nasıl izleneceği bu tek bölüm hesabının dışında kalır. Aynı şekilde tamamlanma yüzdelerinin doğru olup olmadığı matematiksel mutabakatla onaylanmış sayılmaz. Kesin toplamlar, verilen kapsamın içindeki hesap bağını doğrular; gerçek kayıtların tüm niteliğini doğrulamaz.

Bir havuzun eşdeğer birimi sıfır, dağıtılacak maliyeti pozitifse hesap o havuz için geçerli bir birim maliyet oluşturamaz. Maliyet sıfıra bölünerek sonsuz veya tahmini bir değer üretilmez; bu tutarsız profil reddedilir. Önce fiziksel hareketleri, dönem sonu yüzdesini ve havuza yazılan maliyetin kapsamını kontrol edin. Hatayı geçirmek için bir yüzdeyi veya maliyeti rastgele değiştirmeyin.

Havuzun hem eşdeğer birimi hem maliyeti sıfırsa birim maliyet sıfır diye hesaplanmaz. “Uygulanmaz (eşdeğer birim ve maliyet sıfır)” durumu kullanılır. Dağıtılacak maliyet bulunmadığı için o havuzun devredilen ve kalan tutarları sıfırdır; bunun için sıfır bölü sıfırın bir değeri olduğu iddia edilmez. Diğer havuzun eşdeğer birimi pozitifse onun hesabı kendi tanımlı bölümüyle sürdürülebilir.

Bütün üretim devredilmişse kalan miktar sıfırdır ve geçerli maliyetler tamamlanan üretimde bulunur. Hiç ürün devredilmemişse bütün fiziksel miktar dönem sonunda kalabilir; pozitif eşdeğer birime sahip havuzların maliyetleri kalan üretime gider. Boş dönemde fiziksel giriş, çıkış ve maliyetlerin tamamı sıfırsa iki havuz da uygulanmaz olabilir. Bu durumlar aynı sınır politikasıyla ele alınır; sonuç elde etmek için sahte bir ürün veya eşdeğer birim eklenmez.

Dönem başı ve dönem içinde başlanan miktarlar ayrı ayrı sıfır ile 1.000.000.000 birim arasındadır. Devredilen miktar sıfır ile 2.000.000.000 birim arasında olabilir ve ayrıca toplam fiziksel miktarı aşamaz. Malzeme ve dönüştürme tamamlanması yüzde 0–100 aralığındadır. Dört maliyet alanının her biri sıfır ile 1.000.000.000.000.000 TL arasında olabilir. Bunlar teknik hesap sınırlarıdır; üretim kapasitesi veya muhasebe mevzuatı sınırı değildir.

Dokuz sayısal girişte en çok altı değer değiştiren ondalık basamak ve en çok kırk karakter kullanılır. Nokta veya virgül yalnız ondalık ayırıcıdır; binlik gruplama işareti, üs ve birim eklenmez. Bin birim için 1000, yüzde elli için 50 yazın. Değeri değiştirmeyen son sıfırlar uzunluk sınırı içinde kabul edilebilir. Sınır dışı veya fazla hassas değerler yuvarlanarak geçerli hale getirilmez; ham sayının kesin değeri kontrol edilir.

Ara eşdeğer birimler ve maliyetler yuvarlanmaz. Görünen para rakamlarının ayrı yuvarlanması, alt kalemlerin görüntü toplamıyla tek kez yuvarlanan genel görüntü arasında fark oluşturabilir. Böyle bir fark yeni bir maliyet veya eksik üretim değildir. Kesin tutarların mutabakatıyla gösterim kontrollerini ayrı değerlendirin. Görünümü kapatmak için malzeme veya dönüştürme havuzuna tutar eklenmez ve kalan ürün miktarı değiştirilmez.

Para sonuçları iki ondalığa, tam yarım kuruşta yukarı yuvarlanır. Örneğin kesin 0,015 TL, 0,02 TL görünür. Birim maliyetler bu iki basamaklı görünüme indirgenerek dağıtılmaz; kesin kesir satırları korunur. Bu bir ekran politikasıdır ve bütün muhasebe kayıtları için zorunlu yuvarlama kuralı olduğu ileri sürülmez. Gösterim farkının sıfır olması da her tekil tutarın yuvarlanmadan yazıldığı anlamına gelmez; ayrı yuvarlamaların eşitlikte birbirini karşılaması mümkündür.

Yedi gösterim kontrolü farklı toplam bağlarını izler. Dağıtılacak iki havuzun genel maliyete bağlantısı ilk kontroldür. Devredilen malzeme ve dönüştürme paylarının devredilen toplama, kalan iki payın kalan toplama bağlantısı ayrı görünür. Devredilen ve kalan toplamlarının genel maliyete bağı da kontrol edilir. Malzemenin ve dönüştürmenin kendi iki dağıtımının kaynak havuzlarına bağlantısı sonraki iki ilişkidir. Son ilişki, dört dağıtımın birlikte genel maliyete bağlanmasıdır. Her kontrolde yön, ayrı yuvarlanan alt tutarların toplamı eksi ilgili toplamın bir kez yuvarlanan görünümüdür; farklar kuruş cinsinden açıklanır.

Aşağıdaki üç örnekte tek ürün, tek bölüm ve ağırlıklı ortalama yöntemi kullanılır. Dönem sonu yüzdeleri yalnız bölümde kalan üretime aittir. Dönem başı tamamlanması ayrıca girilmez veya eşdeğer birimden çıkarılmaz. Başlangıç ve cari maliyetler iki havuzda kendi toplamlarını oluşturur; örneklerin sonuçları bu ortak kapsamla birlikte okunmalıdır.

Dönem başında 100 birim bulunur, dönem içinde 900 birime başlanır ve 800 birim tamamlanıp devredilir. Dönem sonunda 200 birim kalır. Bu kalan üretim malzeme açısından yüzde 100, dönüştürme açısından yüzde 50 tamamlanmıştır. Malzeme eşdeğer birimi 800+200=1000, dönüştürme eşdeğer birimi 800+100=900 olur. Başlangıç tamamlanmasına ilişkin bir yüzde bu tutarlardan çıkarılmaz.

Malzeme havuzu 400 TL başlangıç ve 1600 TL cari eklemeyle 2000 TL’dir. Dönüştürme havuzu 100+1700=1800 TL olur. İki havuzun birim maliyeti de tam 2 TL/eşdeğer birimdir. Devredilen üretim 1600 TL malzeme ve 1600 TL dönüştürmeyle toplam 3200 TL taşır. Kalan üretim 400 TL malzeme ve 200 TL dönüştürmeyle 600 TL taşır. Fiziksel mutabakat 1000=800+200, maliyet mutabakatı 3800=3200+600 biçimindedir.

Örnek 1 girdilerinin tamamı

Sonuç başlığı: Devredilen toplam maliyet. Sonuç değeri: 3200,00 TL.

Örnek 1 sonuçlarının tamamı

Örnek 1 maliyet dağıtım tablosu

Örnek 1 için gösterilen beş hesap adımı

1. Dönem başı B ile başlanan S birimlerini toplayın; tamamlanıp devredilen T birimini çıkararak dönem sonu yarı mamul E değerini bulun. T toplam mevcut birimi aşarsa girdileri düzeltin. 2. Yalnız dönem sonu yarı mamulün malzeme ve dönüştürme yüzdelerini kullanın. EUm=T+E×m/100 ve EUc=T+E×c/100 değerlerini ayrı bulun; başlangıç tamamlanma yüzdelerini çıkarmayın. 3. Ağırlıklı ortalamada dönem başı ve dönemde eklenen maliyetleri her havuzda birleştirin. Havuz maliyetini kendi eşdeğer birimine bölün; ara birim maliyeti yuvarlamayın. 4. Devredilen birimleri her havuzun kesin birim maliyetiyle; kalan yarı mamulü kendi tamamlanmış eşdeğer birimleriyle değerleyin. Sıfır maliyet ve sıfır eşdeğer birim havuzunda oran kurmadan sıfır maliyet dağıtın. 5. Fiziksel birim ve iki havuzun kesin maliyet mutabakatlarını kapatın. İki ondalık para gösteriminden doğan yedi kuruş farkını ayrı okuyun; bu farkları maliyetlere dağıtmayın.

Örnek 1 için gösterilen beş kapsam notu

- Tek homojen ürün ve tek bölüm için ağırlıklı ortalama kullanılır. Devredilen T birimleri bu bölümün malzeme ve dönüştürme açısından tamamlanan birimleridir; birim ve dönem kapsamı dışarıda doğrulanır. - Dönem başı maliyetler ile dönemde eklenen maliyetler birlikte dağıtılır. Başlangıç yarı mamulünün tamamlanma yüzdeleri çıkarılmaz. Bu hesap FIFO yöntemini uygulamaz. - Eşdeğer birim sıfır, havuz maliyeti pozitifse birim maliyet tanımsızdır ve hesap reddedilir. İkisi de sıfırsa birim maliyet uygulanmaz; dağıtılacak maliyet olmadığı için dağıtımlar sıfırdır. 0/0 sıfır sayılmaz. - Fire, kayıp, yeniden işleme, birden fazla bölüm ve ayrı devralınan bölüm maliyeti desteklenmez. Dönüştürme havuzu aynı kapsamda hazırlanmış doğrudan işçilik ve üretim genel giderinden oluşur; muhasebe/vergi uygunluğu belirlenmez. - Maliyet havuzları ve tamamlanma yüzdeleri hesap dışında doğrulanır. Birim maliyetler kesin kesirle korunur; para yalnız sonuç gösteriminde iki ondalığa yarım yukarı yuvarlanır. Kuruş gösterim farkları maliyet düzeltmesi değildir.

Dönem başı 1,25 ve başlanan 2,75 birim birlikte dört fiziksel birim oluşturur. Devredilen 1,5 birim çıkarılınca 2,5 birim kalır. Malzeme tamamlanması yüzde 33,333333, dönüştürme tamamlanması yüzde 66,666667 olarak verilmiştir. Bu sonlu ondalık yüzdeler tam girdilerdir; onları kendiliğinden üçte bir ve üçte iki olarak değiştirmeyin. Eşdeğer birimler sırasıyla 2,333333325 ve 3,166666675 olur.

Her havuzda 0,005 TL başlangıç ve 0,01 TL cari maliyet vardır; iki havuzun kesin toplamı 0,03 TL’dir. Kesin birim maliyetler ve dağıtımlar aşağıdaki tablolarda kesir olarak korunur. Devredilen toplam 0,02 TL, kalan toplam 0,01 TL görünür. İki havuzun ayrı görünümleri toplam maliyetin görünümünden, kalan havuzların ayrı görünümleri kalan toplamdan ve dört dağıtımın görünümleri genel maliyet görünümünden birer kuruş büyüktür. Diğer gösterim kontrolleri sıfırdır. Bu farklar kesin dağıtımı değiştirmez.

Örnek 2 girdilerinin tamamı

Sonuç başlığı: Devredilen toplam maliyet. Sonuç değeri: 0,02 TL.

Örnek 2 sonuçlarının tamamı

Örnek 2 maliyet dağıtım tablosu

Örnek 2 için gösterilen beş hesap adımı

1. Dönem başı B ile başlanan S birimlerini toplayın; tamamlanıp devredilen T birimini çıkararak dönem sonu yarı mamul E değerini bulun. T toplam mevcut birimi aşarsa girdileri düzeltin. 2. Yalnız dönem sonu yarı mamulün malzeme ve dönüştürme yüzdelerini kullanın. EUm=T+E×m/100 ve EUc=T+E×c/100 değerlerini ayrı bulun; başlangıç tamamlanma yüzdelerini çıkarmayın. 3. Ağırlıklı ortalamada dönem başı ve dönemde eklenen maliyetleri her havuzda birleştirin. Havuz maliyetini kendi eşdeğer birimine bölün; ara birim maliyeti yuvarlamayın. 4. Devredilen birimleri her havuzun kesin birim maliyetiyle; kalan yarı mamulü kendi tamamlanmış eşdeğer birimleriyle değerleyin. Sıfır maliyet ve sıfır eşdeğer birim havuzunda oran kurmadan sıfır maliyet dağıtın. 5. Fiziksel birim ve iki havuzun kesin maliyet mutabakatlarını kapatın. İki ondalık para gösteriminden doğan yedi kuruş farkını ayrı okuyun; bu farkları maliyetlere dağıtmayın.

Örnek 2 için gösterilen beş kapsam notu

- Tek homojen ürün ve tek bölüm için ağırlıklı ortalama kullanılır. Devredilen T birimleri bu bölümün malzeme ve dönüştürme açısından tamamlanan birimleridir; birim ve dönem kapsamı dışarıda doğrulanır. - Dönem başı maliyetler ile dönemde eklenen maliyetler birlikte dağıtılır. Başlangıç yarı mamulünün tamamlanma yüzdeleri çıkarılmaz. Bu hesap FIFO yöntemini uygulamaz. - Eşdeğer birim sıfır, havuz maliyeti pozitifse birim maliyet tanımsızdır ve hesap reddedilir. İkisi de sıfırsa birim maliyet uygulanmaz; dağıtılacak maliyet olmadığı için dağıtımlar sıfırdır. 0/0 sıfır sayılmaz. - Fire, kayıp, yeniden işleme, birden fazla bölüm ve ayrı devralınan bölüm maliyeti desteklenmez. Dönüştürme havuzu aynı kapsamda hazırlanmış doğrudan işçilik ve üretim genel giderinden oluşur; muhasebe/vergi uygunluğu belirlenmez. - Maliyet havuzları ve tamamlanma yüzdeleri hesap dışında doğrulanır. Birim maliyetler kesin kesirle korunur; para yalnız sonuç gösteriminde iki ondalığa yarım yukarı yuvarlanır. Kuruş gösterim farkları maliyet düzeltmesi değildir.

Dönem başı miktar sıfır, başlanan miktar üç ve devredilen miktar sıfırdır. Üç birimin tamamı dönem sonunda kalır. Malzeme tamamlanması yüzde 100 ve dağıtılacak malzeme maliyeti 0,015 TL’dir. Malzeme eşdeğer birimi üç, kesin birim maliyet 0,005 TL, yani 1/200 TL/eşdeğer birim olur. Bütün malzeme maliyeti kalan üretime gider; devredilen maliyet sıfırdır.

Dönüştürme tamamlanması yüzde sıfır, başlangıç ve cari dönüştürme maliyetleri de sıfırdır. Dönüştürme eşdeğer birimi sıfır olduğu için bu havuzun birim maliyeti uygulanmaz olarak kalır; 0/0 oranına bir değer atanmaz. Dağıtılacak maliyet bulunmadığından dönüştürmenin devredilen ve kalan tutarları sıfırdır. Kalan toplamın kesin değeri 0,015 TL, para görünümü 0,02 TL’dir. Gösterim kontrollerinin tamamı sıfırdır; burada yuvarlanan para görünümü kesin birim maliyeti değiştirmez.

Örnek 3 girdilerinin tamamı

Sonuç başlığı: Devredilen toplam maliyet. Sonuç değeri: 0,00 TL.

Örnek 3 sonuçlarının tamamı

Örnek 3 maliyet dağıtım tablosu

Örnek 3 için gösterilen beş hesap adımı

1. Dönem başı B ile başlanan S birimlerini toplayın; tamamlanıp devredilen T birimini çıkararak dönem sonu yarı mamul E değerini bulun. T toplam mevcut birimi aşarsa girdileri düzeltin. 2. Yalnız dönem sonu yarı mamulün malzeme ve dönüştürme yüzdelerini kullanın. EUm=T+E×m/100 ve EUc=T+E×c/100 değerlerini ayrı bulun; başlangıç tamamlanma yüzdelerini çıkarmayın. 3. Ağırlıklı ortalamada dönem başı ve dönemde eklenen maliyetleri her havuzda birleştirin. Havuz maliyetini kendi eşdeğer birimine bölün; ara birim maliyeti yuvarlamayın. 4. Devredilen birimleri her havuzun kesin birim maliyetiyle; kalan yarı mamulü kendi tamamlanmış eşdeğer birimleriyle değerleyin. Sıfır maliyet ve sıfır eşdeğer birim havuzunda oran kurmadan sıfır maliyet dağıtın. 5. Fiziksel birim ve iki havuzun kesin maliyet mutabakatlarını kapatın. İki ondalık para gösteriminden doğan yedi kuruş farkını ayrı okuyun; bu farkları maliyetlere dağıtmayın.

Örnek 3 için gösterilen beş kapsam notu

- Tek homojen ürün ve tek bölüm için ağırlıklı ortalama kullanılır. Devredilen T birimleri bu bölümün malzeme ve dönüştürme açısından tamamlanan birimleridir; birim ve dönem kapsamı dışarıda doğrulanır. - Dönem başı maliyetler ile dönemde eklenen maliyetler birlikte dağıtılır. Başlangıç yarı mamulünün tamamlanma yüzdeleri çıkarılmaz. Bu hesap FIFO yöntemini uygulamaz. - Eşdeğer birim sıfır, havuz maliyeti pozitifse birim maliyet tanımsızdır ve hesap reddedilir. İkisi de sıfırsa birim maliyet uygulanmaz; dağıtılacak maliyet olmadığı için dağıtımlar sıfırdır. 0/0 sıfır sayılmaz. - Fire, kayıp, yeniden işleme, birden fazla bölüm ve ayrı devralınan bölüm maliyeti desteklenmez. Dönüştürme havuzu aynı kapsamda hazırlanmış doğrudan işçilik ve üretim genel giderinden oluşur; muhasebe/vergi uygunluğu belirlenmez. - Maliyet havuzları ve tamamlanma yüzdeleri hesap dışında doğrulanır. Birim maliyetler kesin kesirle korunur; para yalnız sonuç gösteriminde iki ondalığa yarım yukarı yuvarlanır. Kuruş gösterim farkları maliyet düzeltmesi değildir.

1. Tek ürün, bölüm ve dönemi belirleyin. Miktar birimini ortaklaştırın; fire, yeniden işleme veya ayrı devralınan maliyet bulunuyorsa bu dar kapsamın uygunluğunu ayrıca değerlendirin. 2. Dönem başı miktarı, dönem içinde başlanan miktarı ve tamamlanıp devredilen miktarı girin. Hesaplanan dönem sonu miktarın fiziksel kayıtla tutarlı olduğunu kontrol edin. 3. Yalnız kalan üretimin malzeme ve dönüştürme tamamlanma yüzdelerini hazırlayın. Dönem başı yüzdesini bu alanlara taşımayın veya üretimden tekrar çıkarmayın. 4. Malzeme ve dönüştürme için dönem başı ve cari maliyetleri ayrı girin. Aynı giderin iki havuza veya iki döneme tekrar yazılmadığını kontrol edin. 5. Her havuzun eşdeğer birimini, birim maliyetini ve devredilen ile kalan dağılımını okuyun. Fiziksel, havuz ve genel maliyet mutabakatlarını para görünümünden ayrı denetleyin.

1. Dönem sonu miktar negatifse önce üç fiziksel hareketi kontrol edin. Eksilen ürünü bu modelde olmayan fire veya ters kayıt gibi gizlemeyin; doğru kapsamı hazırlayın. 2. Bir havuzun eşdeğer birimi sıfırken pozitif maliyet yazıldıysa dönem sonu yüzdesine ve o tutarın dönemi ile maliyet türüne dönün. Geçerli bir payda yokken birim fiyat üretilmez. 3. Eşdeğer birim ve havuz maliyeti birlikte sıfırsa uygulanmaz birim maliyet durumunu sıfır fiyatla karıştırmayın. O havuzun dağıtılacak maliyeti sıfır kalır; diğer havuzu kendi koşullarıyla okuyun. 4. Genel toplam doğru görünse bile malzeme ve dönüştürme dağılımlarını ayrı inceleyin. Birim maliyetlerin yuvarlanmış görüntüsünü tekrar çarparak kesin tutar yerine koymayın. 5. Gösterim farkını yeni maliyet gibi havuzlara dağıtmayın. Fiziksel kayıt, tamamlanma ölçüsü ve hazırlanmış maliyetler doğrulandıktan sonra sonucu aynı dar kapsamın maliyet dağılımı olarak kullanın.

Yöntem kaynakları, Mitchell Franklin, Patty Graybeal ve Dixon Cooper’ın OpenStax tarafından yayımlanan *Principles of Accounting, Volume 2: Managerial Accounting* kitabındaki [5.1 süreç maliyetlemesi ve ağırlıklı ortalama](https://openstax.org/books/principles-managerial-accounting/pages/5-1-compare-and-contrast-job-order-costing-and-process-costing), [5.2 dönüştürme maliyetleri](https://openstax.org/books/principles-managerial-accounting/pages/5-2-explain-and-identify-conversion-costs), [5.3 eşdeğer birim ve maliyet dağıtımı](https://openstax.org/books/principles-managerial-accounting/pages/5-3-explain-and-compute-equivalent-units-and-total-cost-of-production-in-an-initial-processing-stage) ve [5.4 dönem başıyla sürdürülen maliyet mutabakatı](https://openstax.org/books/principles-managerial-accounting/pages/5-4-explain-and-compute-equivalent-units-and-total-cost-of-production-in-a-subsequent-processing-stage) bölümleridir. Sonraki bölümün incelenmiş olması, bu aracın çok bölüm veya ayrı devralınan maliyet hesabı yaptığı anlamına gelmez.

Kitabın yayım tarihi 14 Şubat 2019’dur; ayrı bölüm yayım ve güncelleme günleri kaynak kaydında bulunmaz. Tam HTML gövdelerinin donmuş okuma kaydı 18 Ekim 2026 tarihinde 10:44:05–10:45:53 UTC aralığıdır. Güncel kaynak sayfaları CC BY-NC-SA 4.0 lisansını belirtir; ticari içerik yeniden kullanım izni varsayılmamıştır. Bu rehberde kaynak metni, şekli, tablosu veya kaynak çözüm örneği aktarılmaz. Anlatım ve sayısal senaryolar özgündür. Atıf, yazarların bu aracı onayladığı veya vergi ve finansal raporlama uygunluğu sağlandığı iddiası değildir.