Ebced Hesaplama: Arap Harflerini Açık Tabloyla Toplayın

“Arap harfli metin” alanına hesaplayacağınız yazıyı yapıştırın veya uygun klavyeyle yazın. Harfler soldan sağa sıralı bir Türkçe cümleye çevrilmez. Latin alfabesiyle yazılmış bir sözcük, ad veya açıklama varsa onu bu alana eklemeyin. Türkçedeki tek bir sesin farklı harflerle yazılabildiği durumlarda otomatik bir tercih yapmak sonucu değiştirebilir. Bu nedenle araç, Latin yazısından tahmini harf dizisi kurarak sayı vermez.

Bir kitaptan, belgeden veya nottan metin aktarıyorsanız önce hesaplanacak bölümü ayırın. Sayfa numarası, dipnot rakamı ve Latin harfli kaynak açıklaması yazının içine karışmamalıdır. Noktalama işaretleri ve boşluklar ayrıca sayılarak toplam dışında tutulabilir; rakamlar ise desteklenmeyen karakter olarak bildirilir. Örneğin bir satırın sonuna yazılan 12, harf değeri hesabına on iki olarak eklenmez. Hata mesajındaki kod noktaları, kopyalama sırasında gelen görünmez bir işareti bulmanıza da yardımcı olur.

Aşağıdaki tablo bütün temel değerleri gösterir. Buradaki sıra, formun sonuç tablosunda da korunur. Sonuçta sıfır adetli harflerin görünmesi, o harfin değersiz olduğu anlamına gelmez; yalnızca o hesapta kullanılmadığını belirtir. Bir harf beş kez yazılmışsa katkısı, tablodaki tek harf değerinin beş katıdır. Örneğin mim harfinin değeri 40 olduğundan üç mim 120 katkı verir.

Bu sayfada küçük ebced, harf adlarının yeniden toplanması veya sonuç basamaklarının tekrar tekrar toplanması uygulanmaz. Örneğin 123 elde edildiğinde kart 6 sayısına indirgenmez. Ana sonuç 123 olarak kalır. Mağrib sıralaması da bu tablonun yerine kullanılmaz. Elinizdeki çalışma başka bir yöntem belirtiyorsa önce onun harf değerlerini karşılaştırın; aynı “ebced” başlığı altında farklı kuralların bulunması, bütün hesapların birbirinin yerine geçmesini sağlamaz.

Temel tabloya ek olarak bu araçta belirli yazımlar açık bir kuralla eşlenir: أ, إ, آ, ء, ؤ ve ئ elif satırına alınır ve her biri 1 katkı verir. ة, açık te satırına alınarak 400; ى ise ye satırına alınarak 10 katkı verir. Özellikle vav veya ye üzerinde hamze bulunan biçimlerde, yalnız altındaki harfe bakarak 6 ya da 10 eklemeyin. Buradaki seçilmiş yöntem hamzeli biçimi 1 olarak işler.

Bu tercihler, TDV İslâm Ansiklopedisi’nin Ebced maddesindeki büyük tablo ve tablonun ardındaki yazım açıklamasıyla birlikte değerlendirilmiştir. Ayrıntılı eşlemeler ekranda yazılıdır; başka bir çalışmada kullanılan yöntemin tek mümkün biçimi olduğu söylenmez. Sonuçtaki “Uygulanan harf eşlemeleri” satırı hangi yazımın hangi temel harfe, kaç kez aktarıldığını gösterir. Örneğin ة → ت (400): 1 ifadesi, bir kapalı te biçiminin bu kuralla açık te satırına eklendiğini anlatır.

U+064B ile U+0652 arasındaki işaretler bu aracın sayısal toplamına katkı vermez. Bunlar arasında kısa ünlü işaretleri, tenvin, şedde ve sükûn bulunur. Araç bunları yokmuş gibi gizlemez; “Ayrılan hareke / şedde” satırında kaç işaret bulunduğunu yazar. Bu sayı, metinde kaç ses bulunduğunun veya kelimenin nasıl okunması gerektiğinin sonucu değildir. Yalnızca işlem sırasında ayrılan destekli işaretlerin adedidir.

Şedde, kendisinden önceki harfi ikinci kez toplatmaz. بّ girdisinde bir be ve bir şedde vardır; harf toplamı 2, ayrılan işaret sayısı 1 olur. İki be katkısı istiyorsanız yazımınızda iki be harfinin bulunması gerekir; بب toplamı 4 verir. Bu ayrımı başka bir hesapla karşılaştırırken dikkate alın. Çıplak, birleşmeyen U+0653, U+0654 veya U+0655 işaretleri ise aynı gruba alınmaz; belirsiz bir yazımın eksik hesaplanmasını önlemek için hata oluşturur.

Uzatma çizgisi olarak kullanılan tatweel ـ, harf değeri taşımaz. بـب yazımında iki be ve bir uzatma vardır; sonuç 4 çıkar. Uzatma adedi ayrı satırda gösterilir. Boşluklar, satır sonları ve kabul edilen diğer boşluk karakterleri de ayrı sayılır. Metni iki satıra bölmek, harfleri değiştirmediğiniz sürece toplamı değiştirmez. Böylece uzun bir ifadeyi okunabilir bölümlere ayırarak hesaplayabilirsiniz.

Noktalama işaretleri katkı hesabından ayrılır ve kendi sayacıyla gösterilir. ابجد! yazımında ünlem bir harf gibi işlem görmez; toplam yine 10, ayrılan noktalama 1 olur. Bununla birlikte bir metni temizlerken bütün görünen sembollerin aynı kuralla kabul edildiğini düşünmeyin. Para işaretleri, matematik sembolleri, emoji ve rakamlar noktalama grubunun yerine geçmez. Desteklenmeyen bir karakter bulunduğunda araç kısmi sonuç vermeden düzeltme ister.

Bir harfin ekranda benzer görünmesi, bilgisayarda aynı karakter dizisiyle tutulduğu anlamına gelmeyebilir. Araç önce kanonik yazımı NFC biçiminde düzenler. Örneğin elif ile birleşen hamze, uygun olduğunda tek birleşik harf biçimine dönüşür; sonra belirtilen harf eşlemesine göre hesaplanır. Bu düzenleme sonucu yeni bir ses veya tahmini sözcük eklenmez. Girdi ile işlenecek metindeki kod noktası sayılarının farklı olması, bu tür bir birleşmeden kaynaklanabilir.

Arapça sunum biçimi olarak kodlanmış eski karakterler de kontrollü biçimde açılır. Bu işlem yalnız ilgili Arapça sunum karakterlerine uygulanır; bütün metne genel bir benzerlik dönüşümü yapılmaz. Örneğin tek kod noktalı bir lam-elif sunum biçimi iki temel harfe açıldığında lam 30, elif 1 katkı verir. “Birleşik harflerin açılımı” satırı böyle bir açılımı belirtir. Açılan dizinin içinde kapsam dışı karakter varsa hesap sürdürülmez; görünüş benzerliği destek kanıtı sayılmaz.

Ana kart “Ebced harf toplamı” başlığıyla kesin bir tam sayı gösterir. Ayrıntı satırlarındaki “Sayılan harf”, eşlemelerden sonra katkısı bulunan harflerin toplam adedidir. “Farklı temel harf” ise tabloda adedi sıfırdan büyük olan satırların sayısıdır. Dört kez yazılmış be için sayılan harf 4, farklı temel harf 1 olur. Bu iki sayıyı birbirinin yerine kullanmayın; ilki tekrarları içerir, ikincisi harf çeşitlerini sayar.

Tablonun “Bir harfin değeri” sütunu sabittir. “Adet” girdiye göre değişir; “Katkı” ikisinin çarpımıdır. Katkı sütunundaki 28 sayıyı topladığınızda ana karttaki toplamı elde edersiniz. Sıralı işleme sırasında her desteklenen harf tam bir kez değerlendirilir. Aynı değeri veren başka bir metinle karşılaşmanız, metinlerin aynı harflerden oluştuğunu göstermez. Farklı çarpımların toplamı aynı olabilir; gerektiğinde yalnız ana sayıyı değil bütün frekans tablosunu karşılaştırın.

İlk örnek başlangıç metnidir: ابجد. Elif 1, be 2, cim 3 ve dal 4 katkı verir. Sayılan harf 4, farklı harf 4, bütün ayrılan işaret sayaçları sıfırdır. Eşleme veya sunum çözümlemesi gerekmez. Ana sonuç 10 olarak görünür. Bu kısa örnek, tablodaki değerlerle ana sonucun ilişkisini anlamak için uygundur; giriş alanına yüklediğinizde önce bu dört satırın adetlerine bakabilirsiniz.

İkinci örnekte أَ بّ ة ى! yazılır. Seçilmiş yöntemde hamzeli elif 1, be 2, kapalı te 400 ve noktasız ye 10 katkı verir. Sonuç 413’tür. Dört harf sayılır; üstün ve şedde olmak üzere iki işaret, üç boşluk ve bir ünlem ayrı tutulur. Hamzeli elif, kapalı te ve noktasız ye eşlemeleri ayrıca gösterilir. Şedde nedeniyle be katkısı 4 yapılmaz.

Üçüncü örnek ﻻـ،بب yazımıdır. Baştaki karakter bir lam-elif sunum biçimidir; çözümlemeden sonra lam ile elif olarak hesaplanır. Bir uzatma çizgisi ve bir Arapça virgül ayrılır. İki be toplam 4, lam 30 ve elif 1 katkı verdiğinden sonuç 35 olur. Girdide beş kod noktası varken işlemde altı kod noktası bulunur; bu artışın nedeni sunum biçiminin iki harfe açılmasıdır.

İlk akışta metni girin, ana sayıyı okuyun ve tablodaki katkıları toplayın. Ardından sayılan harf adedini kendi yazımınızla karşılaştırın. Örneğin ابجد için 1 + 2 + 3 + 4 = 10 eşitliğini ve dört harfin de birer kez yazıldığını kontrol edin. Ayrılan sayaçların sıfır olması, bu örnekte ayrıca açıklanacak bir işaret bulunmadığını gösterir. Başka bir metne geçerken önce bu basit denemeyi yapmak tabloyu okumanızı kolaylaştırır.

İkinci akışta kopyalanmış metindeki görünüş farklarını inceleyin. Önce eşleme ve sunum çözümlemesi satırlarını okuyun; ardından harf adedi ile kod noktası adetlerini karşılaştırın. ﻻـ،بب örneğinde sunum biçimi iki harfe açılır, uzatma ve virgül ayrılır. Sonra yalnız elif, be ve lam satırlarının katkısını toplayın. Böylece toplam farkını gidermek için rastgele harf eklemek yerine, işlemin hangi dönüşümden geçtiğini adım adım bulabilirsiniz.

Giriş en çok 2000 UTF-16 birimiyle sınırlıdır. Yaygın Arapça temel harflerin her biri bu ölçüde bir birimdir; bazı başka karakterler iki birim tutabilir. Sunum biçimleri açıldıktan sonra işlenecek dizi ayrıca en çok 4000 kod noktası olabilir. Bu sınırlar aşılırsa metni daha kısa bölümlere ayırın. Araç uzun girdiyi keserek ilk kısmın toplamını bütün metnin sonucu gibi sunmaz; yeniden daha kısa bir giriş ister.

Her sayılan harfin değeri pozitif tam sayıdır ve en büyük değer 1000’dir. İşlem bütçesi içinde toplam en çok 4.000.000 olabilir; bu aralıkta toplama ve çarpma kesin tam sayılarla yürür. Ondalık yuvarlama, yaklaşık değer veya kuruş hesabı bulunmaz. Bir metni bölümlere ayırdığınızda, harf ve eşleme kuralları aynı kaldığı sürece bölümlerin toplamlarını yeniden toplayabilirsiniz. Bölme sırasında birleşik yazımları ayırmamak ve kopyalama artıkları eklememek gerekir.

Sayfanın paylaşma ve siteye ekleme seçenekleri aracın adresini kullanır; yazdığınız metni veya bulunan sonucu bağlantının içine yerleştirmez. Ekran görüntüsü alma seçeneğinde ise görünür metin ve sonuç görüntüye girebilir. Görseli başkasına iletmeden önce girişinizi gözden geçirin. Yeniden üretilebilir bir not tutmak istiyorsanız metnin yanında seçilmiş Doğu büyük ebced tablosunu ve bu sayfadaki eşlemeleri kullandığınızı da yazın.

Harflerin bir sayı düzeniyle toplanması, metnin dil bakımından doğru yazıldığını, tarihî bir belgenin özgün olduğunu veya bir yorumun geçerli olduğunu göstermez. Başka bir hesapla farklı sonuç bulduğunuzda önce yazım, eşleme, şedde ve tablo seçimini karşılaştırın. Aracın yaptığı iş bu kuralları görünür kılıp toplamı çıkarmaktır. Birbirinden farklı yöntemlerle oluşan sayıları, aynı hesabın iki ayrı sonucuymuş gibi karşılaştırmadan önce kullanılan sözleşmeyi eşitleyin.

Temel harf tablosu ile seçilmiş yazım eşlemeleri için [TDV İslâm Ansiklopedisi’nin Ebced maddesi](https://islamansiklopedisi.org.tr/ebced) doğrudan incelenmiştir. Harf-sayı geleneğinin bağlamı için [Encyclopaedia Iranica’nın Abjad maddesi](https://www.iranicaonline.org/articles/abjad/) okunmuştur. Karakter işleme tercihleri [Unicode Standard 16.0, bölüm 9.2](https://www.unicode.org/versions/Unicode16.0.0/core-spec/chapter-9/) ve [Unicode Normalization Forms](https://unicode.org/reports/tr15/) belgelerindeki ayrımlar gözetilerek bu araç için açıkça belirlenmiştir. Bu sayfanın işaret ayırma kuralları tarihî bütün yöntemlerin ortak kuralı olarak sunulmaz.