AKS Puanı · 5 Eylül 2021 Arşiv Aritmetiği

Eşit puanlı bir sınavda toplam soru sayısıyla puanı belirleyen geçerli soru sayısı her zaman aynı olmayabilir. Bu araç, iptal sonrasında paydanın nasıl değiştiğini ve doğru sayısının puana nasıl dönüştüğünü görünür kılar. Aynı doğru sayısını farklı geçerli soru sayılarıyla karşılaştırmak, yanlışların bu modelde neden bir ceza oluşturmadığını görmek ve ekrandaki yuvarlanmış sayının hangi kesin değerden geldiğini incelemek mümkündür. Böylece yalnızca bir sonuç okumak yerine, o sonucun hangi sayımlara bağlı olduğu anlaşılır.

Bu kullanımın eğitim açısından değeri, varsayımı görünür tutmasıdır. İptal sayısını değiştirerek bir durum denendiğinde araç resmî iptal kararı vermiş olmaz; yalnızca verilen sayılara kılavuzdan türetilen hesabı uygular. Bir denemenin de aynı sayıda soru içermesi, onu bu sınavın resmî uygulaması hâline getirmez. Arşiv modeliyle yapılan alıştırma, sonuç belgesinin yeniden düzenlenmesi veya kurumsal onay yerine kullanılamaz. Özellikle eski bir kaydı kontrol ederken eldeki sayımların hangi anahtara ve hangi iptal listesine ait olduğu ayrıca bilinmelidir.

Hesap için doğru, yanlış ve iptal edilen soru adetleri gerekir. Bunlar soru adedi olduğu için tam sayıdır. Başlangıç soru sayısı yüzdür; iptal edilen adet çıkarıldığında geçerli soru sayısı bulunur. Doğru ve yanlış toplamı bu geçerli sayıyı aşamaz. Kalan sorular boş sayılır. Dolayısıyla boş sayısını puanı yükseltmek veya düşürmek için ayrı bir tercih gibi değiştirmek mümkün değildir; boş, diğer sayımlarla aynı bütünün kalan parçasıdır.

Burada doğru ve yanlış, sınavın ilk değerlendirmesinde görülen eski toplamlar anlamına gelmez. Sayımlar, hesaba esas alınan iptaller çıkarıldıktan ve kullanılacak doğru cevap anahtarı dikkate alındıktan sonra geçerli sorular üzerinde hazırlanmalıdır. Aynı sorunun hem iptal adedine hem geçerli doğru sayısına katılması sonucu bozar. Eski toplamların üzerine yalnızca iptal sayısı yazmak, bu hazırlığı kendiliğinden tamamlamaz. İptal edilen sorular arasında hangilerinin doğru, yanlış veya boş olduğu bilinmiyorsa güncel geçerli sayımlar da henüz bilinmiyor demektir.

Bir sayımın bilinmemesiyle gerçekten sıfır olması farklıdır. Kayıtta bir bilgi yoksa, hesabı tamamlayabilmek için o bilgiyi sıfır kabul etmek doğru bir yöntem değildir. Önce hangi soruların değerlendirmeye katıldığını belirleyen kayda dönülmeli, ardından sayımlar yeniden hazırlanmalıdır. Araç, birbiriyle uyumlu görünen sayıların gerçek cevap kâğıdından geldiğini de kanıtlayamaz. Sayısal tutarlılık, kaydın doğruluğunu denetleyen ilk adımdır; belgenin doğrulanmış olmasıyla aynı şey değildir.

Tam adedi değiştirmeyen ondalık son sıfırlar kabul edilir; örneğin 19,000, 19 anlamındadır. Buna karşılık tek noktanın ardından üç basamak gelen 1.000, belirsiz sayı yazımı nedeniyle reddedilir. Kesirli soru adetleri ve 1e2 gibi bilimsel gösterimler kullanılamaz. Başka bir uygulamada girişten önce yuvarlanmış veya kaybolmuş basamaklar bu araçla geri getirilemez.

Geçerli soru sayısını G, iptal adedini C, geçerli doğru sayısını D ile gösterirsek önce G = 100 − C bulunur. Ardından arşiv puanı 100 × D / G olarak hesaplanır. Bu cebirsel yazım, kılavuzdaki eşit soru puanı ve iptal sonrasında geçerli soruların değerinin yeniden belirlenmesi kurallarından türetilmiştir. Kılavuzda aynı değişkenlerle basılmış bir formül bulunduğu iddiası taşımaz. Payda pozitif olmalıdır; bütün soruların iptal edildiği bir durum bu araçla puanlanamaz.

Formüldeki yüz, puanın ölçeğini; doğru sayısı, kazanılan payı; geçerli soru sayısı ise bu payın hangi bütün içinden alındığını anlatır. İptal olmadığı durumda geçerli soru sayısı başlangıç sayısıyla eşittir. İptal olduğunda her geçerli sorunun puan karşılığı yeniden oluşur. Bu nedenle doğru sayısını tek başına puan diye okumak her durumda yeterli değildir. Araç, soruların konu başlıklarına göre ayrı katsayı seçmez veya bir konuya daha yüksek puan vermez; bu profilde her geçerli soru aynı ağırlıktadır.

Bu tarihli modelde yanlış cevaplar doğru cevaplardan düşülmez. Başka bir sınavdaki yanlış cezası, net katsayısı veya standart puan uygulaması buraya taşınamaz. Puanın payında yalnızca geçerli doğru sayısı bulunur. Yanlış sayısının alınmasının amacı, cevapların toplamını kontrol etmek ve boş kalan soru adedini hesaplamaktır. Yanlışın puandan düşülmemesi, yanlış sayısının bütünüyle önemsiz olduğu anlamına gelmez; doğruyla birlikte geçerli soru sayısını aşan bir giriş yine tutarsızdır.

Boş sayısı G − D − Y ile bulunur; burada Y, geçerli sorulardaki yanlış adedidir. Doğru ve geçerli soru sayısı aynı kalırken yalnız yanlışla boş arasındaki dağılım değişirse puan değişmez. Buna karşılık bir boş cevabın doğruya dönüşmesi payı değiştirir ve puanı etkiler. Bu ayrım, aracın neden hem doğru hem yanlış sayımı istediğini anlamayı kolaylaştırır. Sonuçtaki boş adedi, değerlendirmeye katılan sorulara aittir; iptal edilen sorular tekrar bu boş sayısına eklenmez.

Bir sorunun cevap anahtarında değişiklik yapılmasıyla sorunun iptal edilmesi farklı işlemlerdir. Anahtar değişikliğinde soru değerlendirmede kalabilir, ancak doğru kabul edilen seçenek değişir. Bu durumda ilgili cevaplara göre doğru ve yanlış sayımları yeniden hazırlanır. İptalde ise soru değerlendirme kümesinden çıkarılır ve geçerli soru sayısı azalır. Anahtar değişmiş olmasını otomatik olarak iptal sayısına çevirmek, hem payı hem paydayı yanlış kurabilir. Araç bu iki işlemi karar metninden okuyarak birbirine dönüştürmez.

İptal, her adaya ayrıca doğru cevap eklemek anlamına da gelmez. İptal edilen soru daha önce doğru sayılmışsa artık geçerli doğrular içinde bulunmaz; yanlış veya boş sayılmışsa o gruptan çıkarılır. Kalan geçerli soruların toplam değeri yüz puana göre yeniden belirlenir. Bu iki işlem birlikte ele alınmalıdır: soruyu ilgili sayımdan çıkarmak ve geçerli paydayı yeniden kurmak. Yalnız paydayı azaltıp eski doğru toplamını korumak, eski toplamda iptal edilen doğru bulunduğunda hatalı bir sonuç verir.

İptal alanındaki sayı kullanıcı girdisidir. Araç bu sayıya dayanarak bir kurul veya mahkeme kararı bulunduğunu doğrulamaz; ilgili tarihte gerçekten hangi soruların iptal edildiğini de belirlemez. Sıfır kullanılması yalnızca o hesapta iptal varsayılmadığını gösterir. Bir sayımın resmî kayda dayandığı ileri sürülecekse kararın kapsamı, uygulanacak anahtar ve düzeltilmiş cevap sayıları birlikte incelenmelidir. Bu rehberdeki hesap, sonradan oluşmuş bir kararın kişisel sonuca veya kazanılmış bir hakka etkisini çözmez.

Hesap, bölme sonucunu ara adımda yuvarlamadan yürütür. Sonuç kesir olarak korunur; ekranda ayrıca iki ondalıklı bir sayı gösterilir. Kesir, pay ve paydanın ilişkisini tam olarak ifade eder. Ondalık gösterim ise okunabilirlik içindir ve gerektiğinde bu kesin değerin yuvarlanmış görünümüdür. İki görünümün farklı ayrıntı sunması bir çelişki değildir: biri hesabın tam değerini, diğeri kısa yazımını gösterir. Sonucu başka bir işlemde kullanırken yalnız kısa gösterimden yeniden hesap yapmak hassasiyet kaybına yol açabilir.

İki ondalık için yarım yukarı yöntemi teknik bir gösterim tercihidir. Üçüncü ondalık basamak, son gösterilen basamağın artırılıp artırılmayacağını belirler; tam yarım durumunda yukarıya yuvarlanır. Doğrudan okunan kılavuz kesitinde resmî sonuçların nasıl yuvarlanacağı veya kesileceği açıklanmadığından, bu tercih MEB’in resmî usulü diye sunulmaz. Virgülden sonra iki basamak görülmesi, sonucun resmî belgede aynı biçimde yer alacağını garanti etmez. Araç bu gösterim üzerinden başarı veya başka bir hak karşılaştırması da yapmaz.

1. 5 Eylül 2021 kaynak profilini ve bu dar arşiv kapsamını okuyun. 2. İptal ve güncel anahtar sonrasındaki doğru, yanlış ve iptal adetlerini hazırlayın; bilinmeyeni sıfır kabul etmeyin. 3. Doğru ve yanlış toplamının geçerli soru sayısını aşmadığını denetleyin. 4. Kesin kesri ve teknik iki ondalıklı görünümü ayrı okuyun; resmî sonuç veya başarı kararı çıkarmayın.

Önce elinizdeki kaydın 5 Eylül 2021 AKS profiline ait olduğunu kontrol edin. Sonra hesaba esas alınan iptal ve cevap anahtarı bilgileriyle hazırlanmış doğru ve yanlış adetlerini belirleyin. Başlangıçtaki bütün soru sayısı yerine, geçerli sorular üzerinde oluşmuş toplamları kullanmanız gerekir. Sayıları girerken her adedin aynı değerlendirme durumuna ait olduğundan emin olun. Farklı tarihlerde hazırlanmış doğru, yanlış ve iptal kayıtlarını tek hesapta birleştirmeyin.

Sonuç geldiğinde önce geçerli soru ve boş soru adetlerini okuyun. Bunların elinizdeki sayımla uyumlu olması, yanlış kümeden veri kullanılması gibi hataları fark etmenize yardımcı olur. Ardından kesin puanı ve iki ondalıklı görünümü birlikte inceleyin. Arşiv hesabıyla kişisel sonuç kaydı arasında fark varsa, ilk bakılacak yer yalnız yuvarlama değildir; anahtarın sürümü, iptallerin sayımlara işlenmesi ve hesabın aynı oturuma ait olması da kontrol edilmelidir. Sayısal sonuç, kendi başına resmî kaydın yanlış olduğu hükmünü vermez.

1. Resmî kararın iptal mi yoksa cevap anahtarı düzeltmesi mi olduğunu kendi kaydınızdan belirleyin. 2. Anahtar düzeltmesini iptal adedine eklemeyin; doğru ve yanlışları geçerli sorularda yeniden sayın. 3. İptal varsa 100−iptal paydasını kullanın; iptali doğru sayısına bonus eklemeyin. 4. Gerçek kararın kişisel uygulamasını kurum kaydıyla değerlendirin; araç adaylık veya atama işlemi yapmaz.

Bir iptalin aritmetiği nasıl değiştirdiğini incelemek için önce başlangıç durumunun doğru ve yanlış sayımlarını hazırlayın. İkinci durumda hangi soruların değerlendirme dışına çıkacağını düşünün ve bunları ait oldukları doğru, yanlış veya boş grubundan çıkarın. Sonra iptal adedini ve kalan sayımları birlikte değiştirin. Anahtar düzeltmesi inceleniyorsa soru geçerli kümede kalırken doğru ve yanlış dağılımı yeniden hazırlanır. Bu hazırlık, yalnız iptal alanını artırarak yapılan bir denemeden farklıdır; bütün sayımlar aynı değerlendirme durumunu anlatır.

İki sonucu karşılaştırırken geçerli soruların puan değerinin değiştiğini ve doğru payının da değişebileceğini göz önünde bulundurun. Böyle bir çalışma, kuralın nasıl işlediğini öğrenmek için bir varsayım hesabıdır. Gerçek sınavda iptal olacağını, belirli bir sorunun iptal edildiğini veya kişinin sonucunun aynı biçimde değişeceğini göstermez. Çalışmayı not ederken hangi sayıların varsayıldığını açıkça yazmak yararlıdır. Böylece daha sonra okuyan kişi, hesabı kişisel bir sonuç belgesiyle veya resmî iptal kararıyla karıştırmaz.

Puan aritmetiğinin kaynağı, MEB’in 5 Eylül 2021 AKS kılavuzunun resmî ilçe müdürlüğü alanında bulunan dokuz sayfalık kopyasıdır. Değerlendirme hükümleri basılı altıncı, PDF’nin yedinci sayfasındaki 3.3.3 bölümündedir. 24 Eylül 2021 tarihli ÖYGM sonuç duyurusu, bu sınavın yapıldığını doğrular. Bu belgelerden hareketle söz konusu oturumun bütün AKS uygulamaları içindeki son sınav olduğu iddia edilmez.

Sonraki değişiklikler, arşiv hesabının bugün yeni bir sınav kuralı gibi okunmaması için tarihsel bağlam sağlar. 7354 sayılı Kanun 3 Şubat 2022’de kabul edilmiş, ilgili hükümleri 14 Şubat 2022’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. 3 Haziran 2022 tarihli MEB yazısı, AKS ile performans değerlendirmenin kaldırıldığını açıklar. Yazının dosya adındaki tarih yerine, belgenin üzerindeki 3 Haziran tarihi esas alınır. 22 Eylül 2022 tarihli Genelge 2022/20 ise o dönemin adaylık geçiş işlemlerini ayırır. Bunlar güncel kişisel adaylık kararı üretmek için kullanılmaz.

Kaynakların okuma tarihi 16 Ekim 2026’dır. Bu tarih, 2021 puan kuralının 2026 sınavlarına uygulandığı veya güncel mevzuatın bütünüyle denetlendiği anlamına gelmez. Rehberde tarihlerin ayrı yazılması bu yüzden gereklidir: sınav günü, belgenin yayımlandığı gün, bir hükmün yürürlüğe girdiği gün ve belgenin okunduğu gün farklı bilgiler taşır. Kullanıcıdan alınan sayımlar da bu tarihsel çerçeveyi genişletmez. Bir hesapta sayıların kabul edilmesi, o hesabın güncel bir kamu işlemi için kullanılabileceği onayını içermez.

Aşağıdaki üç örnek sentetiktir. Hiçbiri gerçek bir 2021 cevap kâğıdını, iptal kararını veya resmî sonucu temsil etmez. Özellikle üç ve altmış sekiz iptal varsayımları, geçerli payda ile teknik gösterimi açıklamak içindir. Sayımlar her örnekte iptal ve kullanılacak anahtar sonrasında geçerli sorulara ait kabul edilmiştir.

Kaynak profili aks-2021-09-05; doğru 84, yanlış 12, iptal 0.

Bu örnekte iptal varsayılmadığı için yüz sorunun tamamı geçerlidir. Seksen dört doğru ve on iki yanlışın dışında dört boş kalır. Yanlışlar doğrulardan çıkarılmadığından puan seksen dörttür. Kesin değer ile iki ondalıklı gösterim aynı büyüklüğü anlatır; son iki sıfır yalnız ekran biçimidir. Bu sayımlardan bir kişiye ait sonuç veya başarı durumu çıkarılmaz.

Kaynak profili aks-2021-09-05; doğru 55, yanlış 28, iptal 3.

Buradaki üç iptal bütünüyle sentetik bir varsayımdır; gerçek 2021 sınavında üç soru iptal edildiği iddiası içermez. Elli beş doğru ve yirmi sekiz yanlış, iptal sonrasındaki doksan yedi geçerli soruya aittir. On dört boşla birlikte bu toplam tamamlanır. Kesin puan 5500/97 olarak korunur; 56,70 yalnız iki ondalıklı teknik gösterimdir. İptaller ayrıca doğru bonusu oluşturmaz.

Kaynak profili aks-2021-09-05; doğru 19, yanlış 11, iptal 68.

Bu örnekteki altmış sekiz iptal, teknik gösterimin yarım durumunu görünür kılmak için seçilmiş sentetik bir girdidir. Gerçek sınavın iptal sayısını veya kurumsal bir kararın uygulanışını temsil etmez. Otuz iki geçerli sorudaki on dokuz doğru, on bir yanlış ve iki boş birbiriyle uyumludur. Kesin değer 475/8 = 59,375 iken iki ondalıklı yarım yukarı gösterim 59,38 olur; bu resmî yuvarlama veya başarı kararı değildir.